ကရင့္႐ိုးရာ ကဒတ္မုန္႔ပုံျပင္

ကရင့္႐ိုးရာ ကဒတ္မုန္႔ပုံျပင္

May 1, 2013 Wednesday

By မင္းစိုးစံ

သည္တခါေတာ့ ကရင္ပုံျပင္ေလးေရးျပခ်င္ပါတယ္။ ဗမာစစ္အစိုးရ(ျမန္မာအစိုးရ) ညစ္ပတ္စုတ္ပဲ့တာေတြ

လိမ္ညာရမ္းကားတာေတြ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္တာေတြ လူစိတ္ကင္းမဲ့တာေတြကိုေရးတာမ်ားလာေတာ့

က်ဳပ္ကိုယ္တိုင္ လူညစ္ပတ္ႀကီးတစ္ေယာက္ျဖစ္မွန္းမသိျဖစ္လာပါလားဆိုတာ ခံစားမိလာလို႔ အေျပာင္းအ

လဲေလးျဖစ္သြားေအာင္(ျဖစ္လိုျဖစ္ျငား)ကရင္ဟာသပုံျပင္ေလးတပုဒ္ေလာက္ ေရးရလ်င္ေကာင္းမွာပဲေလ

လို႔ေတြးမိတာနဲ႔ က်ဳပ္တို႔ကရင့္ဘိုးဘြားတေတြ လက္ဆင့္ကမ္းေျပာျပလာခဲ့တဲ့ ကရင္ပုံျပင္ေတြထဲက တပုဒ္

ကိုလက္ဆင့္ကမ္းေရးျပပါရေစ။

လူထုဦးလွေရးတဲ့ ခေလာက္ႏို႔ပုံျပင္ေတြထဲက ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏိ္ုင္သလို စာဖတ္သူေတြၾကားေနက် ပုံျပင္

လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ေပါ့ေလ ၾကားဘူးၿပီးသူေတြလည္း မေမ့ႏိုင္ေအာင္ ပိုၿပီးမွတ္မိေအာင္ မၾကားဘူးေသးသူ

ေတြလည္း ၾကားဘူးေအာင္ေရးျပပါ့မယ္။ ပုံျပင္ဆိုတာ က်ဳပ္တို႔အားလုံးရဲ့ အေမ(မိခင္)ေတြစီက အမ်ားဆုံး

ၾကားခဲ့ၾကရတာ။

ပုံျပင္ေတြဆိုတာကလည္း မိခင္ျဖစ္သူေတြရဲ့ ဘ၀အေတြ႔အႀကံဳေတြက အမ်ားဆုံးလာ တတ္ၾကတာေလ။

ဗမာေမေမက ဗမာေလးေတြ ကို အိပ္ယာ၀င္ပုံျပင္ေလးေတြေျပာျပတတ္ၾကသလို ကရင္ေမေမေတြက

လည္း ကရင္ေလးေတြကို အိပ္ယာ၀င္ပုံ ျပင္ေလးေတြ ေျပာျပၾကမွာအေသအျခာပါ။

အေၾကာင္းအရာေလးေတြ တူႏိုင္ပါ့မလားဆိုတာေတာ့ က်ဳပ္လည္းမဆိုတတ္ဘူး။

ဘာေၾကာင့္လဲေမးလ်င္ ကရင္ေမေမေတြဟာ ဗမာစစ္သားႀကီးေတြရဲ့ လူမဆန္တဲ့လုပ္ရပ္ေတြေၾကာင့္ေျပး

ေနရ ပုန္းေနရတဲ့ ဘ၀မ်ိဳး မဟုတ္လား။ ညဘက္ေတြမွာ ကရင္ကေလးေတြကို ဘယ္လိုလုပ္ၿပီးပုံေျပာျပႏိုင္

မွာတဲ့လဲ။ အိပ္ေကာင္းအိပ္ျခင္း မအိပ္ရ၊ စားေကာင္းျခင္း မစားရ တဲ့အျဖစ္ေလ။ ဆုိေတာ့ ၿငိမ္းေအးလွပတဲ့

ပုံျပင္ေတြ ျဖစ္လာဘို႔က ကရင္မိခင္ေတြအတြက္ သိပ္ေတာ့လြယ္မယ္မထင္ဘူး။

သာယာနာေပ်ာ္ဘြယ္ကင္းမဲ့တဲ့ ပုံ ျပင္ကိုသာ နားလည္လက္ခံရတဲ့ ကရင္ကေလးရဲ့ ႏုနယ္တဲ့ႏွလုံးသားထဲ

မွာ ဘာေတြျဖစ္က်န္ခဲ့မလဲဆိုတာ ရွည္ရွည္ေ၀းေ၀း စဉ္းစားစရာလိုမယ္မထင္ပါဘူးေနာ္။

က်ဳပ္ကိုယ္ေတြ႔ေလး တစ္ခုေရးျပမယ္။ က်ဳပ္တို႔ရြာထဲကို ဗမာစစ္သားေတြေရာက္လာတဲ့ ညတညေပါ့။

က်ဳပ္ရဲ့ သားနဲ႔ သမီးေတြအိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့အခ်ိန္ (သက္ႀကီးေခါင္းခ်ခ်ိန္) မွာ ဗမာလာၿပီ ဗမာလာၿပီ ဆိုတဲ့

တိုးေပမယ့္ အင္မတန္ လန္႔စရာေကာင္းတဲ့အသံေၾကာင့္ သားေတြသမီးေတြကို္ႏႈိးၿပီး ကိုယ္လြတ္ေျပးၾကရ

တာေပါ့။

အဲဒီလို ေျပးေနၾကတုန္း က်ဳပ္သားက ေ၀းပါ့ ငါတို႔ဘယ္ကို သြားၾကမလို႔လဲ လို႔ေမးတယ္ဗ်။ 

ဟိုး ဘက္ေရွ႕က လွ်ိဳထဲကို သြားမယ္ေလ သားရဲ့ လို႔ျပန္ေျဖေတာ့ ဘာျဖစ္လို႔ ငါတို႔သြားရတာလဲ လို႔ထပ္

ေမးတယ္ဗ်။ က်ဳပ္ဘာေျဖရမွန္းမသိေတာ့ဘူး။ အေကာင္းဆုံးအေျဖကေတာ့ ဗမာေတြလာလို႔ေပါ့ ဆိုတဲ့

အေျဖပဲထြက္လာတယ္။ ထပ္ေမးျပန္တယ္ ဘာေၾကာင့္ ဗမာေတြလာတာနဲ႔ ငါတို႔ေျပးရတာလဲ တဲ့။

ကဲ အထိေရာက္ဆုံး အမွန္ကန္ဆုံး အနီးစပ္ဆုံးအေျဖက ဗမာေတြက ငါတို႔ကိုသတ္ဘို႔လာတာ မေျပးလ်င္

ေသမွာေပါ့။ ဒီအေျဖေတြဟာ ကေလးငယ္ေလးတစ္ေယာက္ရဲ့ ႏူးညံ့တဲ့ႏွလုံးသားထဲကို ဘယ္ေလာက္ ထိ

ခိုက္နာက်င္သြားလိုက္မလဲဆိုတာ ေတြးၾကည့္လိုက္လ်င္ ေျပးၾကည့္စရာေတာင္မလိုပါဘူး။

မၾကာမတင္မွာပဲ က်ဳပ္တို႔တရြာလုံး မီးအ႐ိႈ႕ခံလိုက္ရတယ္။ မီးေရာင္ေတြဟာ က်ဳပ္တို႔ပုန္းေနတဲ့ လွ်ိဳအထိ

လင္းထိန္ေနလိုက္တာမ်ား တစ္ေယာက္မ်က္ႏွာ တစ္ေယာက္ အထင္းသားျမင္ၾကရတဲ့အထိပါ။

ကိုယ့္အိမ္မီး႐ိႈ႕တာခံရၿပီဆုိတာနဲ႔ ဘယ္လိုကာယကံရွင္ေတြကမ်ား ၀မ္းသာအယ္လဲ ျဖစ္မွာတဲ့တုန္း။

ငိုတဲ့လုူရွိတယ္။ တက္ေခါက္တဲ့သူရွိတယ္။ ဗမာနံမည္တပ္ၿပီး ဆဲေရးတိုင္းထြာမယ္ အဲဒါေတြက လက္နက္

မ်ိဳးစုံကို အဆက္မျပတ္ပစ္ခတ္ေနတဲ့ ဗမာစစ္တပ္ရဲ့ ေသနတ္သံေတြ မီးေလာင္တဲ့အတြက္ ေပါက္ကြဲတဲ့

အသံေတြနဲ႔ အတူထြက္လာတာဆိုေတာ့ က်ဳပ္သားေလးရဲ့ရင္ထဲ ဘာေတြျဖစ္က်န္ခဲ့မယ္ထင္သလဲ။

အေမငိုေနတာကို ေတြ႔လိုက္ရတဲ့ကေလးငယ္တစ္ေယာက္ ဘာလုပ္မယ္ထင္သလဲ။ သူ႔အေမကိုေျပးဖက္ၿပီး

ငိုပါလိမ့္မယ္။ ငုိေနတဲ့အေမ့ကို ေတြေတြကေလးၾကည့္ၿပီး ရင္ထဲမွာငိုေနပါလိမ့္မယ္။ တသိမ့္သိမ့္ ခံစားေန

ရရွာပါလိမ့္မယ္။

ဗမာစစ္သားေတြ ရြာထဲကေနျပန္ထြက္သြားၿပီးလို႔ ရြာထဲျပန္ေရာက္ၿပီဆိုတာနဲ႔ မီးေလာင္ထားတဲ့ အိမ္တိုင္

မည္းမည္းႀကီးေတြ ျပာေတြ ေျမအိုးေတြ ထမင္းအိုးေတြ တြန္႔လိန္ေနတဲ့ သံေသတၱာေတြ တေငြ႔ေငြ႔ေလာင္

ေနတဲ့ စပါးပုံထဲက ထြက္လာတဲ့ မီးခိုးေတြ ေၫွာ္နံ႔ေတြ အဲဒါေတြက ႐ုပ္ရွင္ထဲမွာမဟုတ္ဘူးေလဗ်ာ။

သားေရ မၾကည့္နဲ႔ မ်က္ေစ့ပိတ္ထားဆိုၿပီး လက္၀ါးနဲ႔ကာလို႔ရတာမွ မဟုတ္တာ။

မီးေလာင္လို႔ ေကာက္ေကြးမည္းသည္းေနတဲ့ လူေသအေလာင္းကို ဘယ္လိုလုပ္ ခ်က္ျခင္းေဖ်ာက္ပစ္လို႔

ရမွာလဲ။ မီးေလာင္လို႔ထြက္လာတဲ့ အသားစေၫွာ္နံ႔ကို ဘာနဲ႔ေဖ်ာက္ပစ္မလဲ။ မီးေလာင္ထား တဲ့ငွက္ေပ်ာ

ပင္ အုန္းပင္ ေကာက္႐ိုးပုံ ဘူးပင္ ဖ႐ုံပင္ သခြါးပင္ င႐ုပ္။

အဲဒီလို ျမင္ကြင္းမ်ိဳးကို ျမင္ရေတြ႔ရတဲ့ ကေလးတေယာက္ရဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာထိခိုက္ဒါဏ္ရာရတာမ်ိဳးကို

ေပ်ာက္ကင္းသြားေအာင္ လုပ္ဘို႔ရာ လြယ္မယ္မ်ားထင္သလား။ ဗမာမုန္းတီးေရး ဆိုၿပီး ကရင္ကေလး

ငယ္ေတြကို သမိုင္းမိႈင္းတုိက္စရာမလိုေအာင္ကို ဗမာေတြက လုပ္ျပေနတာမဟုတ္ပါလား။

ကရင္ကေလးေတြ ေၾကာက္သြားေအာင္ ဗမာ ဆိုတဲ့အသံကိုၾကား႐ုံနဲ႔ ေၾကာက္ေခ်းပါေအာင္လုပ္ျပလိုက္ႏိုင္

လို႔ ဗမာေတြကိုယ့္ကိုယ္ကို သိပ္ဟုတ္တဲ့ ငါပါလား လို႔ စိတ္ႀကီး၀င္ၿပီး ေျမာက္ၾကြေျမာက္ၾကြနဲ႔ မိခင္တပ္ရင္း

ကိုျပန္အနားမွာ ပန္းကုံးေတြအစြပ္ခံရတာကို ဂုဏ္ယူေနဦးမလို႔လား။

ဟိုးလြန္ခဲ့တဲ့ ကရင္ဗမာအဓိက႐ုဏ္းတုန္းကေတာ့ ဗမာဘက္နဲ႔ကရင္ဘက္ လက္နက္ေတြသိပ္ကြာၾကမယ္

မထင္ဘူး၊ အခုဟာက တဘက္သပ္ႀကီး၊ ဘာလက္နက္မွ်မရွိတဲ့ ကရင္ရြာသားေတြကို ေမာင္းျပန္ေသနတ္

ေတြနဲ႔ ပစ္ခတ္သတ္ျဖတ္ၿပီး အမ်ိဳးျဖဳတ္ေနတာ၊ ဗမာစကားပုံေတာ့ရွိသား ထင္းေခြမႀကံဳလွ်င္ ေရခပ္ႀကံဳမွာ

ေပါ့။

အဲဒါေၾကာင့္ ကရင္မိခင္ေတြအေနနဲ႔ ကရင္ကေလးေတြကို အိပ္ယာ၀င္ပုံျပင္ေလးေတြေျပာျဖစ္မယ္ ဆိုလ်င္

ေတာင္ ေစာေစာကေျပာခဲ့သလို သူတို႔(ကရင္မိခင္)တေတြရဲ့ ဘ၀ျဖတ္သန္းလာခဲ့ၾကရပုံေတြကိုသာ ေျပာ

ျဖစ္ဘို႔ မ်ားေနမွာအေသအျခာပါ။ ကရင္ေလးရဲ့ အသည္းႏွလုံးထဲမွာ မင္းတို႔ဗမာေတြ မိုး ေကာင္းတုန္းရြာ

ထားၾကေဟ့ ငါကရင္ႀကီးျဖစ္လာမွ မင္းတို႔နဲ႔ေတြ႔ၾကေသးတာေပါ့ ဆိုတဲ့အမွတ္သညာကို ဘာနဲ႔ေဖ်ာက္ပစ္

မလဲ။

ဒါဆိုလ်င္ ကရင္နဲ႔ဗမာ စစ္မွန္ၿပီးေရရွည္တည္တံ့ခိုင္ၿမဲတဲ့ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလို႔ ေျပာေျပာ ၿငိမ္းခ်မ္းသာယာစြာျဖင့္

အတူတကြယွဉ္တြဲေနထိုင္ႏိုင္ေရးဆိုတာေတြက လူၾကားေကာင္း႐ုံေလးထက္ ပိုကဲၿပီး ထူးျခားလာမွာမဟုတ္

ပါဘူး။

က်ဳပ္ေျပာမွာက ကရင့္႐ိုးရာကဒတ္မုန္႔ပုံျပင္ေလးပါ၊ ဘယ္လိုျဖစ္ၿပီး ဗမာစစ္တပ္အေၾကာင္း အမွန္ေတြ

ေဟာမိသြား အဲေလ ေျပာမိသြားလဲမသိဘူး။

ဒီလိုလုပ္မယ္ဗ်ာ။ ကဒတ္ဥ ပုံေတြ ကဒတ္မုန္႔ပုံေတြကို ဓါတ္ပုံနဲ႔ျပမယ္။

ၿပီးေတာ့ပုံျပင္ကေလးဘတ္ၿပီး ေပါ့ေပါ့ပါးပါး ရယ္(ရီ)ၾကတာေပါ့။ ေနာက္တပတ္ေပါ့ေနာ္။ အခုေလာေလာ

လတ္လတ္ အခ်ိန္ကေလးမွာ ေမတၱာရိပ္ က ကူးယူထားတဲ့ ကဒတ္အေၾကာင္းေလး ျမည္းစမ္းၾကည့္ထား

ၾကပါစို႔လား။

ျမန္မာအမည္ - ကဒတ္

မြန္အမည္ - KHAR GROPE

ေဒသႏၱရအမည္ - ေတာသေဘၤာ

ကဒတ္ပင္သည္ ဥတက္ရွိေသာ ႏြယ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။

ဥတက္ အေရာင္ကို လုိက္၍ အျဖဴမ်ိဳး၊ အနီမ်ိဳး ဟူ၍ နွစ္မ်ိဳးရွိသည္။

အရြက္ ၀ုိင္းသည္။

ရြက္ထိပ္ ခြ်န္၍ သြယ္သည္။

ရြက္ရင္းပိုင္း ႏွလံုး ပံုသဏၭာန္ုုုုုုုုုုရွိသည္။

ဥတက္မွာ ရွည္၍ အေမြးမ်ားရွိသည္။

ခြ်ဲပ်စ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ အႏွံ႔အျပားတြင္ ေပါက္ေရာက္သည္။

ကဒတ္ဥမွာ ခ်ိဳ၍ခြ်ဲသည္။

ကဒတ္ဥကို ဟင္းခ်ိဳခ်က္၍ လည္းေကာင္း၊ ေၾကာ္၍ လည္းေကာင္း စားသံုးႏိုင္သည္။

မုိးရာသီတြင္ ေပါမ်ားစြာထြက္ရွိသည္။

Copy from http://myittaryaik.blogspot.com

ေက်းဇူးအမ်ားႀကီးတင္ပါတယ္။

က်န္းမာခ်မ္းသာၾကပါေစ။

မင္းစိုးစံ

(အေ၀းေရာက္ ကရင္ဒုကၡသည္တဦး)

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၿမအဖဲြ႔ႏွင့္ န၀တ ၿငိမ္းခ်မ္းေဆြးေႏြးပြဲအျပီး ၂၀၀၄ ခုဇႏၷ၀ါရီလကုန္ပိုင္းက KNU နယ္ေၿမထဲတြင္ တိုင္းရင္းသားကိုယ္စားလွယ္မ်ား ေတြ႔ဆုံပဲြတစ္ခု

ဟစ္တုိင္သတင္းမွ



ဗြီဒီယို၏ေနာက္ခံအေၾကာင္းမွာ...
၂၀၀၄ ခုဇႏၷ၀ါရီလကုန္ပိုင္းက KNU နယ္ေၿမထဲတြင္ တိုင္းရင္းသားကိုယ္စားလွယ္မ်ား ေတြ႔ဆုံပဲြတစ္ခု ၿဖစ္ခဲ့သည္။
တိုက္ဆိုင္စြာပင္ ထိုအခိ်န္က ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၿမႏွင့္အဖဲြ႔သည္ န၀တ နွင့္ ရန္ကုန္တြင္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဆြး ေႏြးၿပီး ၿပန္ေရာက္သည္မွာတစ္ပတ္ခန္႔သာရိွေသးသည္ ။

KNU အေပၚအၿမင္အမိ်ဳးမိ်ဳး သတင္းအမိ်ဳးမိ်ဳး ထြက္ေပၚေနခဲ့သည္။
BBC မွ….ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၿမသည္ အခ်က္ ၆ ခ်က္ပါေသာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစာခ်ဳပ္ကို န၀တ ႏွင့္ လက္မွတ္ထိုးခ်ဳပ္ဆိုခဲ့သည္ဟု ေၾကၿငာခဲ့ သၿဖင့္ ဘာေတြပါလိမ့္ဟု အားလုံးသိခ်င္ေနၾကသည္။

တကယ္က ဘာလက္မွတ္မွ်မထိုးၿဖစ္ခဲ့။
သို႔ရာတြင္အစည္းအေ၀းရိွ ကိုယ္စားလွယ္အားလုံး သိခ်င္ေနၾကသည္မွာ အဓိက တစ္ခုတည္းသာၿဖစ္သည္ ။

ဘာအခြင့္အေရးေတြမ်ားရခဲ့၍ ဘာေၾကာင့္ လြယ္လြယ္သေဘာတူခဲ့ေၾကာင္း ” သာၿဖစ္သည္ ။
သို႔ေသာ္ မည္သူမွ် ထိုသို႔ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းမေမးၾက ကိုယ္တိုင္နားမလည္ေသာ diplomacy ေတြမ်ားေနၾကသည္ ။

ၿပန္ရွင္းၾကသည့္ ပဒိုမန္းရွာ ႏွင့္ ေဒးဗစ္ေထာတို႔ကလဲ ထိုအတိုင္းၿဖစ္ေနၾကသည္။
မေရမရာသံသယမ်ားႏွင့္ အစည္းအေ၀း ေခတၱရပ္နားခိ်န္ေရာက္သြားခဲ့သည္။ KNU အေပၚသံသယ ရိွသလိုလို ၿပစ္တင္ေ၀ဖန္ ခ်င္သလိုလို ရိွလာေသာထိုအေနအထားကို ထိုစဥ္က စတင္၍ေကာင္းစြာမက်န္းမမာ ၿဖစ္ေနေသာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးၿမ လဲ ခံစားမိပုံရသည္။

အစည္းအေ၀းခန္းအၿပင္အနီးတြင္ တစ္ေယာက္ထဲထြက္ထိုင္ ေနသည္။
ကၽြန္ေတာ္လဲစိတ္မသက္မသာၿဖစ္မိသည္။ ယခု KNU ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလက္မွတ္ထိုးသည္ဆိုသည့္ သတင္းအရ KNU အေပၚသံသယရိွသလို ေမးၿမန္းေနသည့္ ကိုယ္စားလွယ္အေတာ္မ်ားမ်ား မွာ န၀တ ႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ၿပီးသား ကိုယ္စားလွယ္မ်ားၿဖစ္ေနၾကသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္အရဲစြန္႔၍ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၿမနား သြားၿပီး “ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ကိုယ္တိုင္ တစ္ခုခုေၿပာမွ ေကာင္းေတာ့မယ္ထင္တယ္ ” ဟု လိုရင္း အၾကံၿပဳလိုက္သည္။

သူကဘာမွ်ၿပန္မေၿပာဘဲ မိမိအားတစ္ခ်က္ၿပန္ၾကည့္၍ ေခါင္းညိမ့္ၿပီး မ်က္ႏွာလႊဲသြားသည္။
အစည္းအေ၀းၿပန္ စသည္ႏွင့္ သူ႔ထုံးစံအတိုင္း ကၽြန္ေတာ္ေၿပာစရာရိွတယ္ဟုဆို၍ ေၿပာပါေလ ေတာ့သည္။
ၿမန္မာစကားမရည္လည္ေသာ္လဲ သူ၏ရိုးသားမႈေၾကာင့္ တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ အေရးေပၚလာလွ်င္ မညီညြတ္ၿဖစ္တတ္မႈ အေၿခအေန။
န၀တ ႏွင့္ေတြ႔ဆုံခဲ့သည့္ အေနအထား။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအေပၚ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးၿမ၏ ရွင္းလင္းၿပတ္သားေသာ သေဘာထားႏွင့္ ေစတနာတို႔ကို ၾကားရသူမ်ား ရွင္းလင္းစြာ နားလည္ႏိုင္ၾကပါသည္ ။

မိမိ၏ နည္းပညာကၽြမ္းက်င္မႈ အခက္အခဲေၾကာင့္ ဗီြဒီယိုႏွစ္ပိုင္းၿဖစ္ေနပါသည္ ။
ဒုတိယပိုင္းဆက္လက္တင္ၿပပါမည္။

ေကအဲန္ယူ တပ္မဟာ ၇ဌာနခ်ဳပ္က ၆၂ျပည့္ ကရင့္အာဇာနည္ေန႔ (ရုပ္သံ)

တပ္မဟာ မွဴး ဗုိလ္မွဴးခ်ဳပ္ သူရေစာေဂ်ာ္နီး ဦးေဆာင္သည့္ ေကအဲန္ယူ တပ္မဟာ ၇၏ ၆၂ျပည့္ ကရင့္အာဇာနည္ေန႔အခမ္းအနားကို တပ္မဟာ ၇ဌာနခ်ဳပ္မွာ စစ္ေရးျပအခမ္းအနားျဖင့္ က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ အဆိုပါ အခမ္းအနားသို႔ တပ္မဟာမွဴး အပါအ၀င္ ဖားအံခရိုင္ ဥကၠဌ ပဒို ေစာေအာ္ေမာ္ေအး၊ အရပ္ဘက္ အရာရွိမ်ား၊ တပ္မွဴးတပ္ဗိုလ္မ်ားႏွင့္ အၾကပ္စစ္သည္မ်ား၊ ျပည္သူလူထုမ်ား တခဲနက္ တက္ေရာက္ခဲ့ၾကသည္။ ယခု ရုပ္သံကို  ကြယ္ကလူမွ ရယူျခင္း ျဖစ္သည္။

၆၂ႀကိမ္ေျမာက္ ကရင္အာဇာနည္ေန႔သို႔ ေျပာၾကားေသာ ဥကၠဌေစာတာမလာေဘာ၏မိန္႔ခြန္း

8 Aug, 2012 8:13 PM

ေကအဲန္ယူ-ကရင္အမ်ဳိးသားအစည္းအ႐ံုး ဥကၠဌ ေစာတာမလာေဘာမွ (၆၂)ႀကိမ္ေျမာက္ က်ေရာက္ေသာ ကရင္အာဇာနည္ေန႔ သို႔ ေျပာၾကားေသာ မိန္႔ခြန္း (ျမန္မာ)




ရ
ေကအဲန္ယူ-ကရင္အမ်ဳိးသားအစည္းအ႐ံုး ဥကၠဌ ေစာတာမလာေဘာမွ (၆၂)ႀကိမ္ေျမာက္ က်ေရာက္ေသာ ကရင္အာဇာနည္ေန႔ သို႔ ေျပာၾကားေသာ မိန္႔ခြန္း (ကရင္)




ေကအဲန္ယူ-ကရင္အမ်ဳိးသားအစည္းအ႐ံုး ဥကၠဌ ေစာတာမလာေဘာမွ (၆၂)ႀကိမ္ေျမာက္ က်ေရာက္ေသာ ကရင္အာဇာနည္ေန႔ သို႔ ေျပာၾကားေသာ မိန္႔ခြန္း (ပိုးကရင္)




ေကအဲန္ယူ-ကရင္အမ်ဳိးသားအစည္းအ႐ံုး ဥကၠဌ ေစာတာမလာေဘာမွ (၆၂)ႀကိမ္ေျမာက္ က်ေရာက္ေသာ ကရင္အာဇာနည္ေန႔ သို႔ ေျပာၾကားေသာ မိန္႔ခြန္း (English)

၆၂ ႀကိမ္ေျမာက္ ကရင့္အာဇာနည္ေန ့ ဂုဏ္ျပဳေတး

ေစာဘဦးၾကီး အတၴဳပၸတၱိ (သမီးျဖစ္သူ(သဲလ္မာၾကီး)ကုိယ္တုိင္ ေရးသားျပဳစုသည္)

ေစာဘဦးၾကီး အတၴဳပၸတၱိ (သမီးျဖစ္သူ(သဲလ္မာၾကီး)ကုိယ္တုိင္ ေရးသားျပဳစုသည္)

ပါးပါးက်ဆုံးသြားတာနဲ ့ သူပုိင္တဲ့ဟုိင္းၾကီးနဲ ့ လယ္ေျမေတြ အကုန္ဆုံးေတာ့တာပါပဲ

          ဖူးဖူး(အဘုိး)ေစာသာျမတ္ၾကီးဟာ ပါးပါး (ေစာဘဦးၾကီး)ရဲ ့ ဖခင္ျဖစ္ပါတယ္။ အဘုိးဟာလူမႈ၀န္ ထမ္း စိတ္ဓါတ္ျပင္းထန္သူ တေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ကရင္လူမ်ဳိးေတြရဲ ့ ပညာေရးကုိ ျမွင့္ တင္လုိ စိတ္ရွိ သူတဦး ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီျမွင့္ျမတ္တဲ့ မ်ဳိးခ်စ္စိတ္ကုိ သူရဲ ့သားသမီး (၄)ေယာက္ကုိ အ ေမြအျဖစ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဖူးဖူးဟာ ခ်မ္းသာတဲ့ လယ္ရွင္တဦးျဖစ္ေပမဲ ့ ၿမဳိ ့ျပလူေနမႈစနစ္ကုိ မႏွစ္ သက္ ပါဘူး။ သာမန္လယ္သမားေတြနဲ ့ အတူ သူရဲ ့ ဇာတိျဖစ္တဲ ့ဘဲကရက္ရြာ(ပုသိမ္ၿမဳိ ့အနီး)မွာ ေနရတာ ကုိ ပုိႏွစ္သက္ပါတယ္။ အန္တီရဲ ့ ကေလး ဘ၀ကုိ မွတ္မိပါေသးတယ္။ အန္တီရဲ ့လက္ကုိဆြဲၿပီး ဖူးဖူး ဟာ သူရဲ ့လယ္တဲ ေခၚသြားတယ္။ ၿပီးေတာ့ တည္ ၿငိမ္ေလသံနဲ ့“ဖုိးမူးေလး (သမီးေလး)မင္းမ်က္စိတ ဆုံး ျမင္ရတဲ့လယ္ေတြဟာ ဒုိ ့မိသားစုအားလုံးပုိင္တယ္”လုိ ့ေျပာဖူးပါတယ္။ ဖူးဖူးဟာ ပစၥည္းဥစၥာနဲ ့ ဇိမ္ခံတတ္သူမဟုတ္သလုိ အိမ္ကုိလည္း တခန္းတနားဆင္ျပင္တတ္သူ မဟုတ္ပါဘူး။ လူၾကီးတဦးအေနနဲ ့ လယ္သမားအားလုံးကုိ မွ်တၾကင္နာတဲ ့စိတ္နဲ ့အျမဲတမ္းဆက္ဆံပါတယ္။

          ပုသိမ္မွာ ရွိတဲ့ စေကာကရင္အထက္တန္းေက်ာင္းကုိ အျမဲကူညီပါတယ္။ ကုိသာျဖဴေက်ာင္း ေဟာင္း ဟာ အရင္ သစ္သားအေဆာက္အဦးကုိ လူ(၂၀၀၀)ဆန္ ့တဲ့ ကြန္ကရစ္အေဆာက္အဦးျဖစ္ လာေအာင္ ေဆာင္ ရြက္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ပုသိမ္တနယ္လုံးဟာ ဒီေက်ာင္းကုိ အားကုိးအားထားျပဳရပါ တယ္။ ဒါဟာ ပါးပါး (ေစာဘဦး ၾကီး)မိသားစုရဲ ့ ေနာက္ခံသမုိင္းေၾကာင္းတခုျဖစ္ပါတယ္။ သူတုိ ့မိ သားစုအားလုံး တာ၀န္သိၿပီး စည္းလုံးၾကပါ တယ္။

          ပါးပါး (ေစာဘဦးၾကီး)ကုိ ၁၉၀၃ ခုႏွစ္ ေအာက္တုိဘာလ (၇)ရက္ မွ ေမြးပါတယ္။ အထက္တန္း ပညာ ကုိ ေမာ္လၿမဳိင္ႏွစ္ျခင္းခရစ္ယာန္အထက္ေက်ာင္းမွာ သင္ယူခဲ့ပါတယ္။ (အဲဒီတုန္းက ေက်ာင္း ဆရာအမ်ားစု ဟာ အဂၤလိပ္လူမ်ဳိးေတြျဖစ္ပါတယ္။) တုိက္ဆုိင္မႈတခုကုိ ေျပာရရင္ ပါးပါးရဲ ့ သမုိင္း ဆရာမ မစၥ(စ္)ဂ်ဳံး Mrs J0n es ဟာ အန္တီကုိ “ကေလာၿမဳိ ့”မွာ စာသင္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဖူးဖူး (ေစာသာ ျမတ္ၾကီး)ဟာ ပါးပါး(ေစာဘဦးၾကီး)နဲ ့ သူ ့၀မ္းကြဲညီ(ေစာေဖသာ)တုိ ့ကုိ အဂၤလန္လႊတ္ၿပီး ဥပေဒပညာ သင္ေစခဲ့ပါတယ္။ ပါးပါးဟာ အဲဒီတုန္းက အ သက္ (၁၇)ႏွစ္ မျပည့္တတ္ေသးပါဘူး။

          နာမည္ၾကီး ေအာက္စဖုိဒ့္(OXFORD) နဲ ့ကင္းဘရစ္ (CAMGRIDGE) တကၠသုိလ္ေတြမွာ ပညာသင္ဖုိ ့ အတြက္ လက္တင္ (Latin) လက္တင္ဘာသာတတ္ဖုိ ့ လုိပါတယ္။ ပါးပါးဟာ အိမ္တလုံး ရွာေနတယ္။ ဆရာ တေယာက္နဲ ့(Latin)ဘာသာသင္ယူတယ္။ ၿပီးေတာ့ (CAMBRIDGE) တကၠ သုိလ္က မက္ဒလင္းေကာလိပ္ (MAGDALENECOLLEGE)မွာ ဥပေဒပညာ သင္ယူပါတယ္။ (၄)ႏွစ္ ၾကာပါတယ္။ ေက်ာင္းပိတ္တုိင္း သူငွား ထားတဲ့အိမ္ကုိ ျပန္လာေလ့ရွိတယ္။ အဂၤလန္နဲ ့ၿဗိတိသွ်အင္ပါ ယာတခုလုံးမွာ ေရွ ့ေနလုိက္ႏုိင္ဖုိ ့နဲ ့အထက္ တရားရုံးမွာ (ဗဟုိတရားရုံး) လုိက္ႏုိင္ဖုိ ့ လန္ဒန္ၿမဳိ ့က မစ္ဒယ္တင္ပယ္ (MiddleTimple) မွာ ဥပေဒ ထပ္သင္ရပါတယ္။ ၁၉၂၉ ခုႏွစ္မွာ ပါးပါးဟာ အဂၤလန္ရဲ ့အဆင့္ျမင့္ ဆုံးဥပေးပညာရွင္ (BARDISTER AT LAW) ျဖစ္ လာတယ္။ အဲဒီႏွစ္မွာဘဲ မာမီ (Renee Kemp) နဲ ့ အိမ္ေထာင္ျပဳတယ္။

          သားတေယာက္နဲ ့ သမီး(အန္တီ)တေယာက္ ထြန္းကားပါတယ္။ တရားရုံးခ်ဳပ္ေရွ ့ေနျဖစ္တဲ့ႏွစ္ မွာ အန္ တီကုိ ေမြးပါတယ္။ အဲဒီႏွစ္မွာပဲ အန္တီတုိ ့ မိသားစုအားလုံး ျမန္မာႏုိင္ငံကုိ ျပန္လာၾကပါ တယ္။ ဦးေလး (ေစာေဖသာ)လဲ သူ ့ရဲ ့စေကာ့လူမ်ဳိးဇနီးသည္ ဂ်င္း(Jean)နဲ ့အတူ ျပန္လာပါတယ္။ ပင္လယ္ ခရီးျဖစ္ပါတယ္။ (ေစာေဖသာ ဟာ ဒုတိယကမၻာစစ္တြင္းက ၀န္ၾကီးအဖြဲ ့၀င္တဦးျဖစ္ပါတယ္။ သူနဲ ့သူ ့ရဲ ့ ဇနီးသားသီးေတြဟာ သခင္တခ်ဳိ ့ရဲ ့ေနာက္လုိက္ေတြရဲ ့ရက္ရက္စက္စက္ သတ္ျဖတ္တာ ခံခဲ ့ရတယ္။ သူရဲ ့ သားတဦးဘဲ လႊတ္ ေျမာက္သြားပါတယ္။ ကရင္-ဗမာအဓိဂရုဏ္းရဲ ့အစပုိင္းျဖစ္ပါ တယ္။

          အန္တီတုိ  ့နစ္ေကာေဂဟာ(Nichol House)မွာ ေနၾကတယ္။ ကရင္အထက္တန္းေက်ာင္း တည္ ေထာင္ခဲ့တဲ့ (DR.Nichol)ေနခဲ့တဲ့ အိမ္ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ အိမ္မွာ (၈)ႏွစ္ ၾကာတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ပု သိမ္ၿမဳိ ့ ျပင္မွာ အိမ္သစ္တေဆာင္ေဆာက္ၿပီး ေနပါတယ္။ အဲဒီအိမ္ဟာ ဖူးဖူး(အဖုိး)ရဲ ့ လက္ ေဆာင္ျဖစ္ ပါတယ္။ ဖူး ဖူးဟာ သူ ့သားသမီးတုိင္းကုိ အိမ္တေဆာင္ဆီ ေဆာက္ေပးပါတယ္။ အိမ္ထဲမွာ ေရခ်ဳိးခန္း၊ ေရပုိက္နဲ ့ ေရဆြဲ အိမ္သာပါရွိတဲ့ ပုသိမ္ၿမဳိ ့ရဲ ့ ပထမဆုံးအိမ္ေပါ့၊ လာလည္တဲ့မိတ္ေဆြအားလုံးက သ ေဘာက်ၾကတယ္။

          ပါးပါးကေတာ့ ပုသိမ္ၿမဳိ ့မွာ ရုံးခန္းဖြင့္ၿပီး အမႈလုိက္ပါတယ္။ သူ ့ရုံးခန္းဟာ အလြန္ေက်ာ္ၾကား တဲ့ ကရင္ ေခါင္းေဆာင္ ဆရာ၀န္ၾကီး ဆာေဒါက္တာ စံစီဖုိး(Sir DR San C.Po) (Saw Crombe Po) ရဲ ့ ေဆးခန္းနဲ ့ ကပ္ ရက္္ျဖစ္ပါတယ္။ သူ ့ရက္ရည္ရြယ္ခ်က္အတုိင္း ကရင္လူမ်ဳိးေတြအတြက္ အဓိက ထား အက်ဳိးေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ႏုိင္ငံေရးလုပ္ဖုိ ့လုံး၀ စိတ္မပါခဲ့ပါဘူး။ အခ်ဳိ ့ေတြ ေဖၚျပတဲ ့(၁၉၃၇)ခုႏွစ္ မွာ သူဟာ အစုိးရအဖြဲ ့၀င္ျဖစ္ခဲ့တယ္ ဆုိတဲ့အခ်က္ဟာ မမွန္ပါဘူး။ ရန္ကုန္တကၠသုိလ္မွာ ပညာသင္ခဲ့ တယ္ဆုိတာ လုံး၀ မဟုတ္ပါဘူး။ (၁၉၀၅)ခုႏွစ္ မွာ ေမြးတယ္ဆုိတာလဲ မွားပါတယ္။ သူဟာ အားကစား သမားေကာင္းတေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။ ျမင္းစီးကၽြမ္း က်င္တယ္။ ေရကူးလည္းေကာင္းတယ္။ ေဂါက္သီး ကစားတာကုိ အလြန္ႏွစ္သက္ပါတယ္။ ကရင္အမ်ဳိးသား ေဘာလုံးအသင္းမွာ ပါ၀င္ကစားခဲ့တယ္။ သမီး တေယာက္အေနနဲ ့ အားကစားေဘးကြင္းကေန သူ ့ကုိ အားေပး ခဲ့တာကုိ မွတ္မိေနတုန္းပါပဲ။ အိမ္ထဲ မွာ အားကစားခန္းလုပ္ေပးထားတယ္။ ကုိယ္ခံပညာတတ္တယ္။ အန္တီ အစ္ကုိ ကုိ လက္ေ၀ွ ့သင္ေပး တယ္။

          ကုိယ္ခံပညာနဲ ့ပတ္သက္ၿပီး ပါးပါးရဲ ့စိတ္ဓါတ္ကုိ ေျပာျပခ်င္တယ္။ အဲဒီတုန္းက “ကေလာ” ေက်ာင္း ေဆာင္ကေန အိမ္ျပန္လာတဲ့ေန ့ေပါ့။ အစ္ကုိဟာ ေက်ာင္းသားခ်င္းရန္ျဖစ္ၿပီး ထုိးၾကတယ္။ သူ ့မ်က္ႏွာမွာ အညဳိအမဲေတြနဲ ့ျဖစ္ေနတယ္။ “ဖုိးခြါး ဘယ္လုိျဖစ္လာတာလဲ” လုိ ့ ပါးပါးက ေမးတယ္။ “ရန္ျဖစ္လာတယ္”လုိ ့ အစ္ကုိ (Michkel) က ေျဖတယ္။ ဟုိေကာင္ေတြေရာ ဘယ္လုိလုိ ့လဲ ပါးပါးက ေမးျပန္တယ္။ သူတုိ ့ က်ေနာ့္ ထက္ ပုိခံရတယ္ လုိ ့ အစ္ကုိ က ေျပာတယ္။ ဒါဟာ ပါးပါးရဲ ့ စိတ္ဓါတ္ ပါ။ “သည္းခံတာကုိ ေလးစားေပမဲ့ ေစာ္ ကားတာကုိေတာ့ လက္မခံဘူး” လူဟာ ကုိယ့္ကုိယ္ကုိ ခုခံႏုိင္ ရမယ္လုိ ့ ေျပာပါတယ္။

          ဖူးဖူးပုိင္တဲ့ ဟုိင္းၾကီးကၽြန္းကုိ အန္တီတုိ ့ အေပ်ာ္ခရီးထြက္ေလ့ရွိတယ္။ ပါးပါးဟာ သူ ့မိတ္ ေဆြေတြနဲ ့ အမဲပစ္တယ္။ ကၽြန္းေပၚက အိမ္ျခံ၀င္းနားကုိ ေတာကၽြဲေတြကပ္လာရင္ ေလာက္ေလးနဲ ့ ပစ္ေျခာက္ေလ့ရွိတယ္။ အန္တီတုိ ့ ပင္လယ္ကမ္းစပ္မွာ ေန ့တုိင္း ေရကူးၾကတယ္။ အုန္းႏုေရ ေသာက္ ၾကတယ္။ငယ္ငယ္တုန္း က ေပ်ာစရာအခ်ိန္ေတြကုိ သတိရေနတုန္းပါပဲ။

          ပါးပါးက်ဆုံးတာနဲ ့ သူပုိင္တဲ့ဟုိင္ၾကီးကၽြန္းနဲ ့လယ္ေျမေတြ အကုန္ဆုံးေတာ့တာဘဲ။ ဒုတိယ ကမၻာစစ္ အတြင္းမွာ ဖူးဖူး (အဖုိး) ဆုံးသြားပါတယ္။ ဒါဟာလဲ ေက်းဇူးေတာ္တာပဲ။ အနိဌာရုံေတြကုိ မ ျမင္သြားရဘူးေပါ့။ ပါးပါးဟာ သူ ့ရဲ ့အသက္တာကုိ ျမတ္ႏုိးသလုိ အေကာင္းဆုံးလဲ အသက္ရွင္သြားသူ ျဖစ္ပါတယ္။ လူသားအား လုံးကုိ ေလးေလးစားစား ဆက္ဆံသူျဖစ္ပါတယ္။ ဥပေဒပညာရွင္ျဖစ္လုိ ့လဲ အ ျပစ္ရွိသူေရာ၊ အျပစ္မဲ့သူေတြ ကုိပါ နားလည္ေပးႏုိင္စြမ္းရွိသူ ျဖစ္ပါတယ္။ ဥပေဒပညာရွင္အေနနဲ ့ လူ တဦးကုိ စြဲခ်က္တင္ႏုိင္စြမ္းရွိသလုိ ကာကြယ္ႏုိင္စြမ္းလဲ ရွိပါတယ္။ ထူးျခားတာတခုကေတာ့ ဘယ္သူ  ့ကုိမွ သူအဆုံးအျဖတ္ေပးေလ့မရွိပါဘူး။

၁၉ဇူလိုင္ကို မေမ့ႏိုင္ၾကသလို ၾသဂုတ္ ၁၂ကိုလည္း မေမ့သင့္ပါ

Posted by အဲေခါင္ေသာင့္ at 

လာမည့္ ၾသဂုတ္လ ၁၂ရက္ေန႔တြင္ က်ေရာက္မည့္ ကရင္အမ်ဳိးသား အာဇာနည္ေန႔ ကို ၾကိုဆိုဂုဏ္ျပဳေသာအားျဖင့္ ကရင့္အာဇာနည္ေန႔ ျဖစ္ေပၚလာရသည့္ အေၾကာင္းကို စာဖတ္ သူမ်ားအတြက္ ေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။ “ဓါးကိုဖ်က္၀ါးမ်က္၊ လူကိုဖ်က္အရက္၊ အမ်ိဳးသားေတာ္ လွန္ေရးကိုဖ်က္ အမ်ိဳးသားသစၥာေဖါက္ႏွင့္ အေခ်ာင္သမား“ ေအာင္ပြဲသည္ တိုက္ရဲသူအတြက္ ျဖစ္သည္(အာဇာနည္မ်ဳိး ေသရုိးမရွိပါ)

ကရင့္အမ်ိဳးသားအာဇာနည္ေန႔ (MARTYRS DAY)ေန႔ ျဖစ္ေပၚလာပံု

၁၉၅၀ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ (၁၂)ရက္ေန႔သည္ ဥကၠဌ ေစာဘဦး ႀကီး၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္စိုင္းေကႏွင့္ အေပါင္းပါတို႔သည္ ေတာ္လွန္ေရး တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ရင္း ကရင္အမ်ိဳးသားသစၥာေဖါက္ ထီးစြမ္း ရြာသား ေမာင္အဲ၏သစၥာေဖါက္မႈေၾကာင့္ နဘူးၿမိဳ႕နယ္ ထို ေကာ့ကိုးေက်းရြာအနီး လယ္တဲတတဲတြင္ ရန္သူ၏ ၀ိုင္းရံပစ္ ခတ္မႈမ်ားခံရရာ အင္အားမမွ်ေသာ္လည္း သူကိုယ္တိုင္ ခ်မွတ္သည့္ မူ (၄)ခ်က္အရ ရန္သူကို အရႈံးမေပး လက္မေျမွာက္ဘဲ ရွိသည့္လက္နက္မ်ားျဖင့္ ရဲရင့္ျပတ္ သားစြာ ျပန္လွန္ခုခံတိုက္ခိုက္ရင္း ဂုဏ္ေျပာင္ေျမာက္စြာ က်ဆံုးေသာေန႔ျဖစ္သည္။ ထို ၾသဂုတ္လ (၁၂)ရက္ေန႔ကို ကရင့္အမ်ိဳးသား အာဇာနည္ေန႔ဟု သတ္မွတ္လွ်က္ ဥကၠဌ ေစာဘဦးႀကီးကို ရည္ ၫႊန္းသည္ သက္သက္မဟုတ္ဘဲ ကရင့္လက္နက္ကိုင္ ေတာ္လွန္ေရးတြင္ ဂုဏ္ေျပာင္စြာ အသက္ေပးလွဴသြား သူမ်ားအားလံုးကို ရည္ၫႊန္းခ်ီးက်ဴး ဂုဏ္ျပဳေသာေန႔ ျဖစ္သည္။

ဥကၠဌေစာဘဦးႀကီးသည္ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ (၁၇)ေန႔မွ (၁၉)ရက္ေန႔အထိ ဖါပြန္ၿမိဳ႕တြင္ က်င္းပေသာ အမ်ိဳးသားညီလာခံကို ဦးေဆာင္ က်င္းပခဲ့သည္။ ထိုညီလာခံအၿပီးတြင္ သူ၏ ေက်ာ္ၾကားေသာ ဘဦးႀကီးမူ (၄) ခ်က္ကို တရား၀င္ေရးသားၿပီး ၎အခ်ိန္ ေမာ္ခ်ီးတြင္ ရွိသည့္ ေကာ္သူးေလ အသံလႊင့္ဌာနတြင္ ေၾကျငာေလ သည္။
၎၏ မူ (၄)ခ်က္မွာ…….
၁။ လက္နက္ခ်စကားအလ်ဥ္းမေျပာရ
၂။ ကရင့္လက္နက္ကရင့္လက္ထဲတြင္ရွိရမည္
၃။ ကရင့္ကံၾကမၼာကရင္ဖန္တီးမည္
၄။ ကရင္ျပည္ကိုအသိအမွတ္ျပဳျခင္းၿပီးျပည့္စံုေစရမည္
၎ေက်ာ္ၾကားေသာ မူ (၄)ခ်က္ကို ေၾကျငာၿပီးသည့္ေနာက္ အေရးႀကီးကိစၥအတြက္ ေကာ့ကရိတ္ဘက္ဆင္း သြားသည္။ မိုးသည္ထန္စြာ ရြာသြန္း၍ ေခ်ာင္းေရမ်ားလည္းႀကီးသည့္ အခ်ိန္ျဖစ္သည္။ တာ၀န္ကို ေလးစားျခင္း၊ မိမိအမ်ိဳးသားမ်ားကို လံုး၀ယံုၾကည္ျခင္းမ်ားေၾကာင့္ တပ္စိတ္တစိတ္ႏွင့္ မိုးထဲေရထဲ ခရီးဆက္ခဲ့သည္။
ထိုအခါ နဘူးၿမိဳ႕နယ္တ၀ုိက္ အထူးသျဖင့္ ထိုေကာ့ကိုးႏွင့္ အနီးအနားတြင္ တာ၀န္က်ေသာ ကရင္တပ္မွ တပ္ခြဲ မွဴးတဦးသည္ ေတာ္လွန္ေရးလုပ္သည္မဟုတ္ဘဲ ေတာ္လွန္ေရးဆန္႔က်င္ေရး၊ လူထုဆန္႔က်င္ေရးမ်ားစြာ လုပ္ သည္။ အနီးအနားေက်းရြာမ်ားလည္း ငံု႕ခံၾကေလသည္။ ထီးစြမ္းရြာသား ေမာင္အဲသည္ ဥကၠဌေစာဘဦးႀကီး ထို ေကာ့ကိုးေက်းရြာသို႔ ေရာက္သြားေသာ္ ေကာင္းစြာႀကိဳဆိုသေယာင္ႏွင့္ သတင္းမ်ားကို တိက်စြာယူၿပီး နဘူးၿမိဳ႕ရွိ ရန္သူတပ္ကို သြားေရာက္သတင္းေပးရာ ရန္သူလည္းညအခ်ိန္တြင္ မိုးထဲေရထဲ အတင္းခ်ီတက္၍ ဥကၠဌေစာဘ ဦးႀကီးေနသည့္ တဲကို ၀ိုင္းထားလွ်က္ နံနက္ေ၀လီေ၀လင္းအခ်ိန္တြင္ အတင္းတိုက္ခိုက္ေလေတာ့သည္။ ဥကၠဌ ေစာဘဦးႀကီးသည္ အင္အားနည္းေသာ္လည္း အညံ့မခံဘဲ ျပန္လွန္ခုခံတိုက္ခိုက္ရင္း ဂုဏ္ေျပာင္စြာ အသက္ ေပးလွဴရသြားေလသည္။
သစၥာေဖါက္ ေမာင္အဲအေနႏွင့္ ဥကၠဌေစာဘဦးႀကီးမရွိက ကရင့္ေတာ္လွန္ေရးက်ဆံုးမည္ဟုတြက္သည္။ သို႔ ေသာ္သူထင္သည့္အတိုင္း မဟုတ္ဘဲ ေတာ္လွန္သည့္ သူရဲေကာင္းစိတ္ဓါတ္ျဖစ္သည့္ တဗိုလ္က် တဗိုလ္တက္ စိတ္ဓါတ္ျဖင့္ တရားမွန္ကန္ေသာ ကရင့္ေတာ္လွန္ေရးသည္ ယေန႔ထိတိုင္ ရန္သူ႔ထံအညံ့မခံ အရႈံးမေပးဘဲ ႀကံ့ ႀကံ့ခံကာ ေတာ္လွန္ရပ္တည္လွ်က္ရွိသည္။

က်ဆံုးေလျပီးေသာ ေခါင္းေဆာင္ၾကီး ေစာဘဦးၾကီးႏွင့္တကြ ကရင့္ေတာ္လွန္ေရး ရဲေဘာ္အပါင္းကို ဦးညြတ္ဂါရ၀ျပဳလွ်က္။

Mu-Yeh-Peh (ကရင္႔ရာဇ၀င္ထဲက အလွဘုရင္မေလး မူးယယ္ဖဲ)

Mu-Yeh-Peh

ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းသံစဥ္ျပဳစုုခဲ႔သူ ေစာသာေအးႀကီး

 

ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းသံစဥ္ျပဳစုုခဲ႔သူေစာသာေအးႀကီး

၁၉၃၀-၄၀ ခွႏွစ္မ်ားတြင္ ကရင္ႏွစ္သစ္ကူးေန႔၊ ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္း၊ ကရင္အမ်ဳိးသားအလံေတာ္ ေပၚထြန္းေရးအတြက္ "ေဒါကလူ" ၏ဥကၠဌျဖစ္သူ ဆရာစံေဘာ္က အစီအစဥ္ျပဳလုပ္၍ ေတာင္းဆိုရရွိခဲ႔သည္။
ထိုသို႔ေတာင္းဆိုရရွိခဲ႔ေသာ အခြင္႔အေရး(၃)ခုအနက္ ကရင္အမ်ဳိးသားတစ္ရပ္လံုးကိုကိုယ္စားျပဳေသာ ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းသည္လည္း အေရးပါလွေၾကာင္း ေတြ႔ရွိရပါသည္။ ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းကို ေစာစံဘႏွင္ေစာသာေအးႀကီးက ေရးသားတင္ျပခဲ႔ရာ "ေဒါကလူ" အသင္းႀကီးမွ ကရင္အမ်ဳိးသားေခါင္းေဆာင္ႀကီးမ်ားက လက္ခံအတည္ျပဳလိုက္သျဖင္႔ ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းဟူ၍ ေပၚေပါက္လာခဲ႔သည္။

ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္း
(အေရွ.ပိုးကရင္စာသားၿဖင့္)
ယု္ဖႜံဳဆိုဒ္ ယ္ုေ၀႔ေဟွး
ဆ္ုလ္ုအ္ုေဟွ၀္ေဍာဟ္ထုက္
ယ္ုအဲေဍာဟ္ဏ္ု
ဏ္ုအဲဆ္ုတ၀္ဆ္ုလံင္
ဖႜံဳမုဲဏ္ုအဲထုင္ဆိုင္႔
ဏ္ုဆ္ုအ္ုေဟွ၀္ကို၀္႔မိင္ဏွ္
ယ္ုအဲေဍာဟ္မာၟ

(အေနာက္ပိုးကရင္စာသားၿဖင့္)
ယဖ်ိဨဆဵံဩယ၀႔ဈဧ့
ပွလဵအဂ႔ဩဒိဵထုှ
ယအဲဵဒိဵနဵဩ
နအဲဵဆဵတီဩဆဵလီဨ
ပွမံြဩနအဲဵထိးဆဵႚ
နဆဵအဂ႔ဨကိ႞မိဨနီဵ
ယအဲဵဒိဵမှ

(စေကာကရင္စာသားၿဖင့္)
ယပွၯကလုာ္ယဲဧဿ
ပွၯလဿအဂ႔ၯကတဿဿ္
ယအဲဢ္ဒိဢ္နၯ
နအဲဢ္တဿ္တီတဿ္လိၯ
တမွံၯနအဲဢ္တူဿ္လိာ္
နတဿ္အဂံၯကိးမိႜ
ယအဲဢ္ဒိဢ္မး.

(ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းအဓိပၸာယ္)
အို...ကြ်ႏု္ပ္ ကရင္အမ်ဳိးသားအေပါင္းတို႔
အေကာင္းဆံုးသူအသင္႔အား
ကြ်ႏု္ပ္ အလြန္ခ်စ္ခင္ျမတ္ႏုိးပါ၏။
အသင္သည္ေျဖာင္႔မတ္ျခင္းကိုျမတ္ႏုိးတတ္၏
ဧည္႔၀တ္ေက်ပြန္တတ္သူလည္းျဖစ္ပါ၏
သင္၏ေကာင္းျခင္းအျဖာျဖာကို
ကြ်ႏု္ပ္ခ်စ္ခင္ျမတ္ႏုိးလွေပသည္။

(ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းသံစဥ္ျပဳစုုခဲ႔သူေစာသာေအးႀကီး၏ ဘ၀ျဖစ္စဥ္မွတ္တမ္း)

လ ၁၉၀၂ခုႏွစ္တြင္ ပုသိမ္ၿမိဳ႔နယ္၊ မႀကီးလဟာေက်းရြာတြင္ ေမြးဖြားခဲ႔သည္။
လ ၁၉၂၂ခုႏွစ္တြင္ ပုသိမ္ၿမိဳ႔၊ တိုင္တစ္ရာအထက္တန္းေက်ာင္းတြင္ (၁၀) တန္းေအာင္ျမင္ခဲ႔သည္။
လ ၁၉၂၄ မွ ၁၉၂၇ခုႏွစ္အထိ ရန္ကုန္ဂ်က္ဆင္ေကာလိပ္တြင္ I.Sc ေအာင္ၿပီး B.Sc (ပ)ႏွစ္အထိ သင္ၾကားခဲ႔သည္။

လ ၁၉၂၈ မွ ၁၉၃၂ခုႏွစ္အထိ မႏၲေလးစိုက္ပ်ဳိးေရးေကာလိပ္တြင္ ဘြဲ႔ရေက်ာင္းၿပီးသည္အထိ ပညာသင္ၾကားခဲ႔သည္။
လ ၁၉၃၃ မွ ၁၉၄၀ခုႏွစ္အထိ ပုသိမ္ၿမိဳ႕တြင္စိုက္ပ်ဳိးေရးၿမိဳ႕အုပ္အျဖစ္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ႔သည္။
လ ၁၉၄၁ မွ ၁၉၄၆ခုႏွစ္အထိ ပုသိမ္ခရုိင္စိုက္ပ်ဳိးေရး၀န္ေထာက္အျဖစ္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ႔သည္။

လ ၁၉၄၇ မွ ၁၉၅၇ခုႏွဏ္အထိ ႏုိင္ငံေတာ္ ေကာက္ပဲသီးႏွံေရာင္း၀ယ္ေရးအဖြဲ႔ (SAMB) တြင္အမႈေဆာင္အရာရွိ (E.O) အျဖစ္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ႔သည္။
လ ၁၉၅၉ခုႏွစ္၊ အသက္ (၅၇)ႏွစ္တြင္ ေျမာင္းျမၿမိဳ႕နယ္၊ ေရတြင္းေရကန္ရြာတြင္ ကြယ္လြန္သည္။ ကရင္အမ်ဳိးသားသီခ်င္းသံစဥ္ကို ေစာစံဘႏွင္႔အတူျပဳစုခဲ႔သည္။

ကရင္တစ္မ်ဳိးသားလံုးစည္းလံုးညီညြတ္ေရးျပႆနာမ်ား

တစ္ခ်ိန္တုံးက အေတာ္ပင္စည္းလံုးညီညြတ္ခဲ႔ေသာ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔သည္ ကၽြႏု္ပ္တို႔လက္ထက္သို႔ ေရာက္ေသာအခါ စည္းလံုးမႈအေတာ္ပင္ ယိုယြင္းလာေၾကာင္း ေလ႔လာသိရွိရသည္။

တို႔ကရင္လူမ်ဳိးေတြ ျပန္လည္စည္းလံုးညီညြတ္ဖို႔အတြက္ ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ ကိုယ္ကရင္ျဖစ္ရတာကို ဂုဏ္ယူတတ္ရမည္။ ဂုဏ္ယူႏုိင္ရပါမည္။ ဒီကေန႔ အေျခအေနအရ ကရင္လူမ်ဳိးေတြရဲ႔ အေနအထားကို ၾကည္႔ရသည္မွာ အားရစရာမရွိဘူးလို႔ ေျပာရမွာ ျဖစ္ပါသည္။ ကရင္တခ်ဳိ႔လည္း ဒီလိုခံစားခ်က္မ်ဳိးရွိတာ ေတြ႔ရပါသည္။ ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ ကိုယ္ကရင္လူမ်ဳိးျဖစ္ရတာကို ဂုဏ္ယူရမွန္း သိတဲ႔အခ်ိန္မွာ ကရင္အမ်ဳိးသားေတြရဲ႔ အသိနဲ႔ဘ၀ဟာ အရွိန္အဟုန္နဲ႔ ျမင္႔မားတိုးတက္လာဖို႔လိုပါတယ္။ ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ ကိုယ္ကရင္လူမ်ဳိးျဖစ္ရတာကို ဂုဏ္ယူတတ္ေအာင္ ကရင္ေတြရဲ႔ လူမႈဘ၀ကို မွန္မွန္ကန္ကန္သိလာမွ အဲဒီအသိက ကရင္တစ္မ်ဳိးသားလံုးရဲ႔ ဘ၀နဲ႔အျမင္ကို ေရွ႔တန္းေရာက္ေအာင္တြန္းပို႔ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကၽြႏု္ပ္တို႔ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ မူလကတည္းက စည္းလံုးညီညြတ္ေသာ လူမ်ဳိးျဖစ္ပါသည္။ ''၀ံသာႏုရကၡိတတရား'' ဆိုတဲ႔စကားကို မၾကားဘူးၾကေပမဲ႔ မိမိလူမ်ဳိးကို မိမိေစာင္႔ေရွာက္ရမည္ ဆိုတာကို ကိုယ္တိုင္သိၿပီး ကိုယ္တိုင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ရြက္တဲ႔ လူမ်ဳိးေတြျဖစ္တယ္။ ဥပမာအားျဖင္႔ ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ ကိုယ္႔လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္းကိုပဲ လက္ထပ္ထိမ္းျမားၾကတယ္။ ေမာင္ႏွမ၀မ္းကြဲအထိ အခ်င္းခ်င္းလက္မထပ္ၾကရဘူး။ ေမာင္ႏွမ သံုး၀မ္းကြဲၿပီဆိုရင္ေတာ႔ လက္ထပ္ယူၾကတယ္။ အေဖႏွင္႔ အေမဘက္မ်ဳိးေတြဟာ သိပ္ၿပီးေသြးေ၀းသြားလွ်င္ သူစိမ္းေတြလို ျဖစ္သြားႏုိင္တာမို႔ နီးစပ္ေအာင္ ျပန္ၿပီးလက္ထပ္ေပးၾကတယ္။ ကရင္လူမ်ဳိးေတြမွာ ဒီအေျခခံေတြက ရွိေနခဲ႔ၿပီျဖစ္တဲ႔အတြက္ အျမဲစည္းလံုးေနေသာ လူမ်ဳိးျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုလိုခ်င္ပါတယ္။

ကရင္လူမ်ဳိးေတြရဲ႔ အခ်င္းခ်င္းအိမ္ေထာင္ခ်ေပးတဲ႔နည္းသည္ အမ်ဳိးကိုထိန္းသိမ္းၿပီး စည္းလံုးညီညြတ္ေရးကို တည္ေဆာက္ျခင္းျဖစ္သလို တစ္မ်ဳိးသားလံုး၏ ညီညြတ္ေရးကိုၾကေတာ႔ ကိုးကြယ္တဲ႔ဘာသာက ထိန္းထားျပန္ပါသည္။ ဘိုးဘြားတို႔၏ ေျပာျပခ်က္အရ ကၽြႏု္ပ္တို႔ ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ မူလက နတ္ကိုပဲကိုးကြယ္ၾကၿပီး ေနာက္ပိုင္းက်မွ ဒီေန႔ကိုးကြယ္ေနၾကတဲ႔ ဘာသာေတြကို ကူးေျပာင္းကိုးကြယ္ၾကပါသည္။ ေရွးေခတ္က ကရင္ေတြရဲ႔ ထံုးဓေလ႔နဲ႔ ကိုးကြယ္မႈေတြေၾကာင္႔ ကရင္ေတြဟာ စည္းလံုးညီညြတ္ခဲ႔ၾကတယ္။ ဗမာနဲ႔မြန္ဘုရင္ေတြရဲ႔လက္ေအာက္မွာ အုပ္ခ်ဳပ္ခံေတြအျဖစ္ ေနၾကရေပမဲ႔ ဗမာ၊ မြန္ေတြနဲ႔ ဘာမွျပႆနာမျဖစ္ခဲ႔ဘူး။ ျပႆနာကိုေရွာင္တတ္တဲ႔ လူမ်ဳိးျဖစ္တဲ႔အတြက္ ကရင္လူမ်ဳိးေတြရဲ႔ဘ၀ဟာ ေအးၿငိမ္းတယ္။ လူမႈေရးဘ၀ တိုးတက္မႈအပိုင္းၾကေတာ႔ နိမ္႔က်တယ္လို႔ ယူဆရပါတယ္။

ဒီလိုစည္းစည္းလံုးလံုးနဲ႔ ေအးေအးၿငိမ္းၿငိမ္းေနခဲ႔ၾကတဲ႔ ကရင္ေတြဟာ အဂၤလိပ္ေတြ ဒီေျမေပၚေျခခ်တဲ႔အခ်ိန္ကစၿပီး စည္းလံုးညီညြတ္ေရးဟာ တျဖည္းျဖည္းခ်င္း ယိုယြင္းပ်က္စီးလာပါသည္။ အဂၤလိပ္ေတြဟာ ကရင္ေတြကို ပညာတတ္ေတြျဖစ္ေအာင္ စာေတြသင္ၾကားေပးတယ္။ ကရင္စာေပကို တီထြင္ေပးခဲ႔တယ္။ ျပည္သူ႔၀န္ထမ္းလုပ္ငန္းေတြမွာလည္း ပါ၀င္ႏုိင္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးခဲ႔တယ္။ ဒါကိုၾကည္႔ျခင္းအားျဖင္႔ မွားသည္၊ မွန္သည္ကိုေတာ႔ ေျပာလို႔မရပါ။ ကရင္စာေပကို တီထြင္ေပးလိုက္တဲ႔အတြက္ အဂၤလိပ္ေတြကို ေက်းဇူးတင္ရမလို၊ သူတို႔ရဲ႔လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ကိုလည္း သံသယျဖစ္မိပါသည္။

ကၽြႏု္ပ္တို႔ကရင္လူမ်ဳိးေတြဟာ ေရွးေရွးကာလထဲက ဘုရားကိုကိုးကြယ္လာခဲ႔ၾကတဲ႔ သူေတြပါ။ အဂၤလိပ္တို႔က မသိသလိုလုပ္ၿပီး ကရင္တို႔ရဲ႔ ကိုးကြယ္မႈကို ယဇ္နတ္ပူေဇာ္တယ္လို႔ ဆိုၾကပါတယ္။ ဘိုးဘြားတို႔က ဘုရားအလုပ္၊ တရားအလုပ္ လုပ္ၾကတဲ႔အခါမွာ ျပင္ပ ပေယာဂေတြ မေႏွာင္႔ယွက္ႏုိင္ေအာင္ ေကၽြးေမြးျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ကိုးကြယ္တာမဟုတ္ပါ။ အဂၤလိပ္တို႔က အခ်ဳိ႔ေသာကရင္လူမ်ဳိးေတြကို ဘုရားသခင္နဲ႔ထိေတြ႔ႏုိင္ေအာင္ လုပ္ေပးခဲ႔သည္။

အဂၤလိပ္တို႔က ကက္သလစ္ေကာင္းတယ္၊ မက္သဒစ္ေကာင္းတယ္၊ ဘက္ပ္တစ္ေကာင္းတယ္၊ စေနသင္းေကာင္းတယ္ ဆိုၿပီး တစ္ခုၿပီးတစ္ခု ယူလာၾကသည္။ ကရင္ေတြကလည္း အမွန္ေျပာၿပီး အမွန္လုပ္ၾကတဲ႔လူေတြ ျဖစ္တဲ႔အတြက္ သူတို႔ေျပာတာကို ယံုၿပီးအထင္ႀကီးခဲ႔သည္။ ခုေတာ႔ အျမဲတမ္းလိုလို စည္းလံုးညီညြတ္ခဲ႔ၾကတဲ႔ ကရင္ေတြဟာ အကြဲကြဲအျပားျပား ျဖစ္ကုန္ၾကသည္။ ကရင္လူမ်ဳိးေတြမွာ ယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈ မတူညီဘဲရွိၾကပါတယ္။ ဘယ္လိုအေၾကာင္းမ်ဳိးႏွင္႔ ၾကံႀကိဳက္သည္ျဖစ္ေစ ''နင္ဟာခရစ္ယာန္ကို ရွိခိုးတဲ႔သူလား၊ ဗုဒၶကိုရွိခိုးတဲ႔သူလားလို႔'' ေမးတဲ႔အေမးမ်ဳိးဟာလည္း အထင္အျမင္လြဲၿပီး ျပႆနာျဖစ္တတ္တာမို႔ ေရွာင္သင္႔ပါတယ္။ မိမိႏွစ္ၿခိဳက္ကိုးကြယ္ေသာ ဘာသာႀကီးကို လိုလားေသာေၾကာင္႔ အျခား ဘာသာမတူေသာသူတစ္ေယာက္အား ''ဒို႔ဘာသာထဲ၀င္ပါလား'' ဆိုတဲ႔အသံုးအႏႈန္းဟာ ဆက္ဆံေရးကို ပ်က္ျပားေစႏုိင္ပါသည္။

ဒါကိုၾကည္႔ျခင္းအားျဖင္႔ ကရင္လူမ်ဳိးေတြရဲ႔ စည္းလံုးညီညြတ္ေရးဟာ အဂၤလိပ္ေတြ ျမန္မာျပည္ထဲ ၀င္ေရာက္လာတဲ႔အခ်ိန္ကစၿပီး ယိုယြင္းပ်က္စီးလာတယ္လို႔ ဆိုရျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္ေတြက ပညာရွင္ေတြျဖစ္တယ္။ ေတာ္တယ္။ သူတို႔ ျမန္မာျပည္ကို လာၾကတဲ႔အခါမွာ ဘာသာစကားဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္သူ၊ ကိုးကြယ္မႈဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္သူ၊ ျမန္မာအေရးကၽြမ္းက်င္သူ၊ ကရင္အေရးကၽြမ္းက်င္သူ ဆိုၿပီး ပါလာၾကတယ္။ ဒီေတာ႔ သူတို႔ဟာ တစ္ကယ္တမ္း ကရင္ေတြကိုခ်စ္တယ္ဆိုရင္ ကရင္လူမ်ဳိးရဲ႔ ေရရွည္အက်ဳိးအတြက္ တစ္ခုတည္းေသာစာေပကိုသာ တီထြင္ေပးရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အခုေတာ႔ သူတို႔က ကရင္စာေပအမ်ဳိးမ်ဳိးကို တီထြင္ေပးခဲ႔သည္။ အဲဒီအခ်ိန္တံုးက ကၽြႏု္ပ္တို႔ကရင္လူမ်ဳိးမွာ ''ဖလံု'' စာေပဆိုတာ ရွိေနႏွင္႔ၿပီးျဖစ္တယ္။ မြန္စာေပကို အေျခခံထားတဲ႔ ကရင္စာေပဟာ အသံစံုတယ္လို႔ သိရပါတယ္။ ဒီစာေပကို အဂၤလိပ္ေတြက ဘာလို႔မေဖာ္ထုတ္ရတာလဲ။ သူတို႔သာလွ်င္ ကရင္လူမ်ဳိးေတြအတြက္ ကယ္တင္ရွင္ျဖစ္တယ္ ဆိုတဲ႔အခ်က္ကို ပါးစပ္ကမေျပာထုတ္ဘဲ သိသြားေအာင္လုပ္ျခင္းဘဲျဖစ္သည္။ အခုေတာ႔ စာေပ (၃) ခုကြဲသြားၿပီ။ ေနာက္ထပ္အကြဲႀကီးကြဲသြားဖို႔ သမိုင္းဆိုင္ရာအခ်ိန္ပိုင္းက ေစာင္႔ေနလ်က္ရွိပါသည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင္႔ ဆိုရလွ်င္ စာေပမ်ားတာဟာ မေကာင္းဘူးလို႔ေျပာရင္ လံုေလာက္ၿပီ ထင္ပါတယ္။ ''တစ္ခုထဲကိုျမဲျမဲကိုင္'' ဆိုတဲ႔ ပံုျပင္ေတြလည္း ရွိေနၿပီးျဖစ္သည္။ ဒါေၾကာင္႔ တစ္မ်ဳိးတည္းေသာစာေပကို တီထြင္ေဖာ္ထုတ္ဖို႔ လိုအပ္တာအမွန္ပင္။ ဒီလိုမွမဟုတ္ရင္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ႏွင္ ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္ ကရင္အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ကရင္ဘ၀ေပ်ာက္ကြယ္သြားဖို႔ရွိတယ္လို႔ ထင္ပါသည္။ တစ္ခုတည္းေသာ စာေပျဖစ္ေပၚလာမယ္ဆိုလွ်င္ ကရင္လူမ်ဳိးေတြ တစ္ေန႔တစ္ျခား ပိုစည္းလံုးလာမည္ ျဖစ္ပါသည္။
(မွတ္ခ်က္။ ။မွတ္သားမိေသာ ဘိုးဘြားမိဘတို႔ေျပာျပခ်က္အရ ျပန္လည္ေဖာ္ျပျခင္းျဖစ္သည္။)

ကရင္႔ရုိးရာဒံုးအက

ကရင္႔ရုိးရာဒံုးအက
ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ဘ၀ ကရင္လူမ်ိုးတို႔၏ အလွကို ထင္ဟပ္ေဖာ္က်ဴးေသာ အကတစ္မ်ဳိးကို ျပပါဟုဆိုလွ်င္ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔ ျမတ္ႏုိးခင္တြယ္ေသာ ဒံုးအကကိုျပရေပလိမ္႔မည္။ ဒံုးအကသည္ စုေပါင္း၍ သြက္လက္ျမဴးၾကြေသာ စည္းလံုးညီညြတ္မႈကို အေျခခံသည္႔အကျဖစ္သည္။ ကရင္လူမ်ုိးတို႔ ညီညြတ္ေသာ အစဥ္လည္းတက္ၾကြေသာ စိတ္ဓာတ္ကို ဒံုးအကတြင္ ျမင္ေတြ႔ႏုိင္သည္။ တက္ၾကြညီညြတ္ေသာ လူမ်ဳိး၏ ျမဴးၾကြလႈပ္ရွားေသာ အကဟူ၍ ဆိုႏုိင္သည္။

ကရင္မ်ဳိးႏြယ္စုႏွင္႔ဒံုး အက
ကမၻာေပၚရွိ တိုင္းျပည္ႏုိင္ငံအသီးသီးမွ လူမ်ဳိးအသီးသီးတို႔သည္ ကိုယ္ပိုင္ ယဥ္ေက်းမႈအကမ်ား ရွိၾကသည္။ ႏုိင္ငံႏွင္႔ လူမ်ဳိးကိုလိုက္၍ ယဥ္ေက်းမႈအရ ကိုယ္ပိုင္အကမ်ား၊ တူရိယာမ်ားလည္းရွိၾကေပသည္။ ယင္း ကိုယ္ပိုင္အက ယဥ္ေက်းမႈကို အမ်ဳိးသားဟန္၊ အမ်ဳိးသားမာန္တို႔ျဖင္႔ ထိန္းသိမ္းျခင္းျမွင္႔တင္ျခင္း ျပဳၾကကုန္သည္။

ကရင္လူမ်ဳိးတို႔သည္လည္း ရုိးရာ ကိုယ္ပိုင္ယဥ္ေက်းမႈျဖစ္သည္႔ ဒံုးအကသည္ လူမ်ဳိးႏွင္႔အတူ တည္ရွိလာခဲ႔သည္။ လူမ်ဳိး၏ ယဥ္ေက်းမႈ ကိုယ္ပိုင္ အေမြအႏွစ္အျဖစ္လည္း အစဥ္အဆက္ ထိန္းသိမ္း၍ ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ျခင္း ေခတ္ႏွင္႔စနစ္တို႔ကို ထင္ဟပ္ႏုိင္ေသာ ျမွင္႔တင္ျခင္းကိုလည္း ျပဳျမဲရွိၾကသည္။ ကရင္ဒံုးအကမွာျမဴးၾကြ၍ ကိုယ္၊လက္၊ေျခ၊ ေခါင္း တစ္ကိုယ္လံုး လႈပ္ရွား၍ လ်င္ျမန္စြာ ကခုန္ရသည္။ ပမာႏႈိင္းေသာ္ ကရင္ဒံုးအက၏ လႈပ္ရွားမႈသည္ အေနာက္တုိင္းမွ အေအးဒဏ္မ်ားကာကြယ္ႏုိင္ရန္ ျမဴးတူးလႈပ္ရွားေသာ အကမ်ဳိးႏွင္႔ ဆင္တူသေယာင္ရွိေနေပသည္။

ဒံုးအက၏မူလအစ
ကရင္ဒံုးအကသည္ လူမႈေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို စုေပါင္းေဆာင္ရြက္ရာမွ အစျပဳ၍ျဖစ္ေပၚခဲ႔သည္ဟု ေရွးဘိုးဘြားဘီဘင္တို႔က အဆိုျပဳထားရစ္ခဲ႔ၾကသည္။ ကျခင္း ခုန္ျခင္းမျပဳႏုိင္ခဲ႔သည္႔ အစဦးပိုင္းတြင္ သီဆိုျခင္းကိုစခဲ႔သည္။ ယင္းမွတီးမႈတ္ျခင္း ထို႔ေနာက္သီဆိုျခင္းႏွင္႔ တြဲ၍ တီးမႈတ္ျခင္း ရွိလာ၏။ ထိုသို႔သီဆိုျခင္း တီမႈတ္ျခင္း တြဲလာ၍ မေရွးမေႏွာင္းပင္ ကခုန္ျခင္းကိုပါ တြဲ၍ သီဆိုကခုန္လာခဲ႔ၾကသည္။

သမိုင္းအရ ကရင္လူမ်ဳိးမ်ားသည္ ပါးမီးယား ကုန္းျပင္ျမင္႔မွ ဆင္းသက္ခဲ႔ဲၿပီး အဆင္႔ဆင္႔ ေျပာင္းေရြ႔လာခဲ႔ရာ ဂိုဘိီသဲကႏၱာရကို ျဖတ္ေက်ာ္ၿပီး တိဗက္ကုန္းျပင္ျမင္႔ အေရွ႔တရုတ္ျပည္ ယန္စီက်န္ျမစ္အနီး ေတာေတာင္မ်ားတြင္ ႏွစ္ပါင္းမ်ားစြာ အေျခစိုက္ ေနထိုင္ခဲ႔သည္ဟုဆိုသည္။ ထိုေဒသမ်ားတြင္ ေနထိုင္ခဲ႔စဥ္ ေတာင္ယာမ်ားကို အဓိက လုပ္ကိုင္စားေသာက္ၾကသည္။ ေတာင္ယာမွ စပါးရိတ္သိမ္း၍ တလင္းမ်ားတြင္ စပါးမ်ားကို ေျခြခ်နယ္သည္႔အခါ အမ်ဳိးသား အမ်ဳိးသမီးတို႔က ညီညီညာညာ ေတး၊ ကဗ်ာ၊ လကၤာမ်ားကိုသီဆိုၾကသည္။ ထို႔သို သီဆိုရာတြင္ အမ်ဳိးသားအခ်ဳိ႔က ေကာက္ႏွံစပါးသီးႏွံမ်ားကို ပိုမိုေကာင္းမြန္၍ ပိုမိုထြက္ရွိျခင္းကို ၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာ ကခုန္ၾကသည္။

မ်ဳိးမည္ေထြျပား ဒံုးအကမ်ား
ကရင္ဒံုးအကသည္ ေခတ္အလိုက္ လူေနမႈစနစ္ကို ထင္ဟပ္၍ တိုးတက္ေျပာင္းလဲလာခဲ႔ၿပီး ထိုသို႔ေျပာင္းလဲမႈတြင္ ဒံုးအမ်ဳိးအစားကို လိုက္၍ တည္ရွိေနၾကသည္။ ေခတ္ႏွင္႔ စနစ္တို႔၏ အခိ်န္အခါအရလည္း ဒံုးအမ်ဳိးအစားမ်ားကို ခြဲျခား၍ ေခၚေ၀ၚၾကသည္။

(၁) ေရွးေဟာင္းဒံုးအက (တုင္ၟယွာထူ႔ (သို႔) တုင္ၟယွာၟလု္ဖႜံဳ)
ေရွးဦးဆံုးကာလအားျဖင္႔ စစ္ႀကိဳေခတ္မတိုင္မီအထိ ကျပေသာဒံုးမ်ားကို (တံုယွာလု္ဖႜံဳ) ေရွးဒံုးအကအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည္။ ေရွးဒံုအကသည္ ေရွးအခါကပင္ အမ်ဳိးသားႀကီးမ်ားသာ ကျပေလ႔ရွိရာ ယုခုအခါမွာလည္း အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ ၅၀ ရွိ အမ်ဳိးသားတို႔က ေရွးျဖစ္ေဟာင္း ေအာက္ေမ႔ဘြယ္အျဖစ္ ကျပေလ႔ရွိသည္။ အေခၚအေ၀ၚအားျဖင္႔လည္း သက္ႀကီးဒံုးဟူ၍ ေခၚၾကသည္။ ေခတ္ေပၚဒံုးမ်ားသည္ အပ်ဳိလူပ်ဳိတို႔သာ ကခြင္႔ရွိေသာ စည္းကမ္းရွိရာ အိမ္ေထာင္က်၍ သီဆိုကျပမႈ ၀ါသနာထက္သန္သူတို႔က သက္ႀကီးဒံုးတြင္ ၀င္ေရာက္ကျပၾကသည္။ ပရိသတ္မ်ားလည္း ယေနတိုင္ ေနရာေပး အားေပးေနဆဲရွိ၏။

(၂) ဇာတ္လမ္းဒံုး (ေခၚ) ဦးေခါင္းစြပ္ဒံုး (တုင္ၟထင္းပံု)
တိရစၧာန္ ဦးေခါင္းရုပ္ တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးစြပ္ၿပီး ကေသာဒံုးမ်ားကို ဦးေခါင္းစြပ္ဒံုး ေခၚျခင္းျဖစ္သည္။ ေမ်ာက္ဦးေခါင္းစြပ္ဒံုး၊ ကြ်ဲဦးေခါင္းစြပ္ဒံုး၊ သမင္ဦးေခါင္းစြပ္ဒံုးႏင္႔ မိေက်ာင္းဦးေခါင္းစြပ္ဒံုးဟူ၍ ရွိၿပီး အမည္ႏွင္႔ယွဥ္၍ ဇာတ္လမ္း၀တၳဳ ကျပၾကရာတြင္-
(၁) ေမ်ာက္ဒံုး (တုင္ဆ္ုအုဂ္) - ရာမလၡဏာဇာတ္လမ္း
(၂) ကြ်ဲဒံုး (တုင္ၟပု္ဏာ) - နံကရုိင္းကြ်ဲမဇာတ္လမ္း
(၃) သမင္ဒံုး (တုင္ၟထု္ရဲ) - သု၀ဏၰသာမဇာတ္လမ္း
(၄) မိေက်ာင္းဒံုး (တုင္ၟသ္ုမး) - ရွင္ေမြးလြန္းႏွင္႔ မင္းနႏၵာဇာတ္လမ္း
ထို႔အျပင္ ကျပေသာ ဇာတ္လမ္းအရ အမည္နာမတြင္လာေသာ ဒံုးအမ်ဳိးအစားလည္း ရွိေသးသည္။ ဆဒၵန္ဆင္မင္း၀တၳဳခင္း၍ ကျပေသာဒံုးကို (တုင္ကု္ဆင္႔အြာ) ဆင္မင္းဒံုးဟူ၍လည္းေကာင္း ေ၀သႏၱရာ ၀တၳဳခင္း၍ ကေသာဒံုးကို (တုင္၀ိသႏၱ၀္) ဟူ၍လည္းေကာင္း ေခၚဆိုၾကသည္။ ေတမိ၀တၳဳ၊ ေဒြးမယ္ေနာ္ ၀တၳဳမ်ားကိုလည္း သီခ်င္းစပ္ဆို သီကံုးကျပေလ႔ရွိသည္။

(၃) သူ႔သေဘာသူေဆာင္ေသာဒံုး (တုင္ၟစင္ကု္ဍယ္)
ကရင္႔အေခၚ (စင္ကု္ဍယ္) ဆုိေသာစကားသည္ ျဖစ္ခ်င္တာျဖစ္ (သို႔မဟုတ္) သေဘာရွိ ဟူ၍ အဓိပၸာယ္ရသည္။ သိုေၾကာင္႔ ထိုဒံုးကိုကရာတြင္ သီခ်င္းကို ညီညီညာညာ ဆိုၾကေသာ္လည္း ကကြက္တြင္ ကခ်င္တာက ေရႊ႔ခ်င္တာေရႊ႔ ဆုတ္ခ်င္တာဆုတ္ ထခ်င္တာထ ထိုင္ခ်င္တာထိုင္ မင္းသားအက ေဇာ္အက လူျပက္က သန္ရာသန္ရာက၍ သူ႔သေဘာ သူေဆာင္ေနျခင္းျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြကင္ စည္းက်၍ သီခ်င္းဆံုးေသာအခါ ၿပိဳင္တူရပ္၍ ၿပိဳင္တူလက္ခုပ္တီးၾကသည္။ ထိုအကသည္ ဟာသေျမာက္ေစရန္ အဆိုတစ္မ်ဳိး အကတစ္မ်ဳိးျဖင္႔ ပရိသတ္မ်ား တ၀ါး၀ါးႏွင္႔ သေဘာေတြ႔ မေနာေခြ႔ရေသာ အကျဖစ္သည္။
ၤ
(၄) အမဂၤလာဒံုး (တုင္ၟကု္ေရင္ၟဏီ႔႔)
တုင္ကု္ေရင္ၟဏီ႔ (ေခၚ ) အမဂၤလာဒံုးသည္ ဘုန္းႀကီးပ်ံပြဲတြင္ ကေလ႔ရွိေသာ ဒံုးျဖစ္သည္။ ဘုန္းႀကီးပ်ံပြဲမွတပါး ကခြင္႔မရွိသာ အကန္႔အသတ္ျဖင္႔ သတ္မွတ္ခ်က္ရွိသည္။ ဒံုးကိုယာယီဖြဲ႔စည္္းၿပီး လူသူမ်ား မျမင္ေသာရေနရာတြင္ တိုးတိုးတိတ္တိတ္ က်ိတ္၍ ဒံုးတိုက္သင္ၾကားရသည္။ ဒံုးအဖြဲ႔သားတို႔သည္ ရုပ္ဖ်က္ထားၾကသည္။ မ်က္ႏွာကိုအိုးမဲသုတ္၍ မ်က္ကြင္းကို ထံုးျဖဴမ်ား ကြင္းထားၾကသည္။ ခါးေတာင္းက်ိဳက္သူ ေျခေထာက္တြင္ ျခဴဆြဲထားသူ လည္ပင္းတြင္ ခေလာက္ဆြဲသူ အမ်ဳိးမ်ဳိး ဟာသလုပ္၍ ဘုန္းႀကီးပ်ံ စ်ာပနာရွိရာသို႔ ၀င္ေရာက္ၿပီး ကျပၾကသည္။

ဒံုးကရာတြင္ ဘုန္းႀကီးပ်ံ အေလာင္းစင္ျပာႆဒ္ကို အေပ်ာ္သေဘာျဖင္႔ ေရႊ႔လိုေရႊ႔ တဖန္ထမ္းယူၿပီး ရြာျပင္တစ္ေနရာေရာက္ေအာင္ ယူေဆာင္သြားတတ္သည္။ ထိုအခါ ဘုရားဒကာ ပြဲဒကာတို႔က ေတာင္းပန္ေခ်ာ႔ေမာ႔ၿပီး သူတို႔ေတာင္းေသာ ေငြေၾကးကို ဆုအျဖစ္ေပးရသည္။ သူတို႔ေက်နပ္မွ အေလာင္းစင္ ျပာႆဒ္ကို ေနရာတြင္ ျပန္ေရႊ႔ထားၾကသည္။ အမဂၤလာဒံုးသည္ ဟာသတစ္မ်ဳိးျဖစ္ေအာင္ ရုတ္တရက္ထြင္ကေသာ ဒံုးျဖစ္သည္။

(၅) ေမာင္ရုိ႔ဒံုး (တုင္ၟမင္ယို၀္႔)
၁၉ ရာစုေခတ္ေႏွာင္း၊ ၂၀ ရာစုေခတ္ဦးတြင္ ကရင္ဒံုးအကသည္ တစ္မ်ဳိးေျပာင္းလဲလာခဲ႔သည္။ ထိုေျပာင္းလဲမႈသည္ ဆန္းသစ္ေသာ ေျပာင္းလဲမႈအျဖစ္ ယေန႔တိုင္ ထင္ရွားလာခဲ႔ေပသည္။ ္။ ေမာင္ရုိ႔ဒံုးမ်ား ကျပလာေသာအခါ သီကံုးေသာ သီခ်င္းမ်ားက ဆန္းသစ္၍ ေခတ္မီလာသည္။ အထူးသျဖင္႔ ေထာက္ျပသတိေပး ပညာေပးဆံုးမျခင္း ဆန္ဆန္ရွိလာသည္။

ဒံုးကရန္ ဒံုးအဖြဲ႔သားအားလံုးက ညီညီညာညာထိုင္၍ ေနရာယူၿပီးသည္႔အခါ ဒံုးေခါင္းေဆာင္လုပ္သူက ေမာင္ရုိ႔ ေမာင္ရုိ႔ ဟူ၍တိုင္ေလသည္။ ထိုအခါ ဒံုးအဖြဲ႔သားတို႔က ေလ႔ေလ႔ ေလ႔ေလ႔ ဟူ၍ ျပန္ဆိုေလသည္။ ထိုသို႔ ေမာင္ရုိ႔ ေမာင္ရုိ႔ အစခ်ီ အခ်က္ေပး သီဆိုျခင္းကို စြဲၿပီး ေမာင္ရုိ႔ဒံုး (တုင္ၟမင္ယို၀္႔) ဟူ၍ ျဖစ္ေပၚလာေလသည္။ ေမာင္ရုိ႔ဒံုးသည္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္တြင္ ေရပန္းအစားဆံုးျဖစ္ေန၍ ေခတ္ဒံုးအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳထားၾကေလသည္။

(၆) ကေလးသူငယ္ဒံုး (တုင္ၟဆု္ဃွီ႔ေဖါဟ္)
ကေလးသူငယ္ကေသာ ဒံုးျဖစ္၍ ယဥ္ေက်းမႈ ေမာင္မယ္ေလးဒံုးဟူ၍ ေခၚၾကသည္။ အထူးသျဖင္႔ လူမႈ၀န္ထမ္း အႀကိဳမူလတန္းေက်ာင္းမ်ားမွ သားသား မီးမီးတို႔က ကျပေလ႔ရွိရာ မိဘမ်ား ႏွလံုးပီတိၾကည္ေမြ႔ရေသာ ဒံုးအကျဖစ္သည္။

(၇) အမ်ဳိးသမီးပ်ဳိဒံုး (တုင္ၟဆ္ုဃွီ႔မူး)
ဤဒံုးမ်ဳိးမွာ အမ်ဳိးသမီးတို႔ႏွင္႔သာ ဖြဲ႔စည္းၿပီး ကေလ႔ရွိရာ အမ်ဳိးသမီးပ်ဳိဒံုးဟူ၍ ေခၚၾကသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားဒံုးသည္ သစၥာမတည္ေသာ ေယာက်္ာတို႔၏အေၾကာင္း ကတိမတည္ သစၥာမခိုင္ ခ်စ္ႏွလံုးသားတြင္ အေလးအနက္ မရွိတတ္ျခင္းကို သီခ်င္းမ်ား သီကံုးစပ္ဆိုလ်က္ ရွိတတ္ျပန္သည္။

(၈) လူပ်ဳိဒံုး (တုင္ၟဆု္ဃွီ႔ခြါ႔)
လုပ်ဳိဒံုးသည္ အမ်ဳိးသား လူပ်ဳိမ်ားတို႔ျဖင္႔သာ ဖြဲ႔စည္း၍ ကေသာဒံုးျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသား လူပ်ဳိဒံုးသည္လည္း အမ်ဳိးသမီးတို႔ သစၥာမတည္ ေဖာက္လြဲေဖာက္ျပန္တတ္ျဖင္းကို သီခ်င္းသီကံုးစပ္ဆိုလ်က္ ရွိတတ္ျပန္သည္။

(၉) အပ်ဳိလူပ်ဳိဒံုး (တုင္ၟမူးဏင္ဖူသးခြါ႔)
အမ်ဳိးသား အမ်ဳိးသမီးအခ်ဳိးက် ပါ၀င္ဖြဲ႔စည္း၍ ကေသာဒံုးကို အပ်ဳိလူပ်ဳိဒံုးဟူ၍ ေခၚၾကသည္။ အမ်ဳိးသား အမ်ဳိးသမီး အခ်ဳိးက်ဖြဲ႔စည္းျခင္းသည္ ၾကည္႔၍ေကာင္းရံုသာ မဟုတ္ပဲ ကႀကိဳးကြက္ ေဖာ္ရာတြင္ ပိုမိုဆန္းျပား၍ ေကာင္းမြန္ေစရန္ျဖစ္သည္။
ေခတ္ႏွင္႔အညီ
မ်က္ေမွာက္ေခတ္တြင္ ယဥ္ေက်းမႈဒံုးသည္ ဆန္းသစ္ေသာ တီထြင္မႈမ်ား ရွိလာၿပီး ေခတ္ႏွင္႔အမီ လိုက္လာ၍ ဒံုးေလာကတြင္ ေရပန္းအစားဆံုးျဖစ္သည္။ အကႏွင္႔ ေတးသီခ်င္းမ်ားကို ဆန္းသစ္ေအာင္ တီထြင္လာျခင္းသာမက ၀တ္စားဆင္ယင္မႈမွာလည္း အမ်ဳိးသားရုိးရာ၀တ္စံုကို ပို၍လွပေသသပ္ေစရန္ အထက္ေအာက္ပနံလိုက္ အေရာင္မ်ားလည္း တင္႔တယ္ေအာင္ ေရြးခ်ယ္ဆင္ျမန္းလာၾကသည္။

ယဥ္ေက်းမႈဒံုးသည္ အကႏွင္႔ ကႀကိဳးကကြက္မ်ားကို ဦးစားေပးသလို ေတးသီခ်င္းကိုလည္း အဓိကထား၍ ထိထိမိမိ သီကံုးစပ္ဆိုေလ႔ရွိသည္။ အထူးသျဖင္႔ စစ္မွန္ေသာ ကိုယ္ပိုင္ယဥ္ေက်းမဴကို ထိန္းသမ္းေဖာ္ထုတ္ေရး ယဥ္ေက်းမူအေျခခံ၏ ပဓာနအက်ဆံုးျဖစ္သည္႔ စာေပပညာကို သင္ၾကားတတ္ေျမာက္ေရး အခ်င္းခ်င္းေသြးစည္းေရးႏွင္႔ လူမ်ဳိးဂုဏ္ ထိန္းသိမ္းျမွင္႔တင္ေရးကိုလည္း တ္ုက္တြန္းသီဆိုၾကသည္။ ထို႔အတူၿပိဳင္ပြဲ၀င္ဒံုးမ်ား ျပည္ေထာင္စုေန႔သို႔ တက္ေရာက္တင္ဆက္ေသာ ဒံုးမ်ားတြင္ တိုင္းရင္းသား စည္းလံုးညီညြတ္ေရး အဖ်က္သမားေခ်မႈန္းေရး ေသြးခြဲစနစ္ တိုက္ဖ်က္ေရးစသည္႔ အေၾကာင္းအရာမ်ားကို ေရးစပ္၍ ပညာေပးတိုက္တြန္း သီဆိုလ်က္ အကကိုလည္း သြက္လက္ျမဴးၾကြ လႈပ္ရွား၍ ကၾကသည္။

ေခတ္ကို မ်က္ေမွာက္ျပဳလ်က္
ကရင္ဒံုးအကသည္ တသမတ္တည္း တည္ေနျခင္းကား မရွိပါေခ်။ ေခတ္ကာလအေျခအေနကိုလိုက္၍ အေဟာင္းမ်ား ခ်ဳပ္ျငိမ္းၿပီး အသစ္မ်ား ေပၚထြန္းလ်က္ဟူေသာ နိယာမတရားႏွင္႔အတူ ကရင္ဒံုးအကသည္လည္း ေခတ္ႏွင္႔အညီ ေျပာင္းလဲသစ္လြင္လာခဲ႔သည္။ ဆန္းသစ္ေသာ တီထြင္မႈမ်ားလည္း ရွိလာ၍ ဒံုးအကသည္ တဟ္ေခတ္မွတစ္ေခတ္ အသြင္မ်ား အႏွစ္သာရမ်ား ေျပာင္းလဲလာခဲ႔သည္။

သို႔ရာတြင္ ေခတ္ကိုထင္ဟပ္၍ (တုင္ၟဆ္ုဃွီ႔လာ) ယဥ္ေက်းမႈဒံုးမ်ားက ေရပန္းစားေနေသာ္လည္း ေရွးျဖစ္ေဟာင္း ေအာက္ေမ႔ဖြယ္အျဖစ္ ေရွးေဟာင္းဒံုးအက (တံုယွာလု္ဖႜံဳ) ကိုလည္း တစ္ခါတစ္ရံ ျပန္လည္တင္ဆက္ကျပၾကသည္။ ေရွးေဟာင္းဒံုးသည္ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ ေရွးျဖစ္ေဟာင္းကို တေျမ႔ေျမ႔ ျပန္လည္လြမ္းဆြတ္ေသာ အကႏွင္႔သီခ်င္းတို႔က ထိထိမိမိ သီဆိုကျပေလ႔ရွိသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ လြတ္လပ္ေရးေန႔ အထိမ္းအမွတ္ျပဳသည္႔ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္ ပထမအႀကိမ္တြင္ တိုင္းရင္းသားအကမ်ား ကျပတင္ဆက္ရာ၌ ထိုစဥ္က ဘားအံၿမိဳ႔နယ္ ေကာ႔မကယ္ရြာမွ ေရွးေဟာင္းဒံုး (တုင္ၟယွာလု္ဖႜံဳ) ကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႔တြင္ သြားေရာက္တင္္ဆက္ခဲ႔ရာ လြတ္လပ္ေရးဒိုင္းဆု ဆြတ္ခူးရရွိခဲ႔ၿပီး ယေန႔တိုင္ ဂုဏ္ယူမဆံုး ေျပာဆိုျမဲရွိေသးသည္။

မ်က္ေမွာက္ေခတ္
မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ဒံုးအကသည္ ယဥ္ေက်းမႈဒံုးေဖာ္ထုတ္ေရးႏွင္႔ ေဖ်ာ္ေျဖေရးတို႔အျပင္ ကရင္လူမ်ဳုိးတို႔အား သီခ်င္းျဖင္႔ ပညာေပး သတိေပးရာတြင္ ထိေရာက္လ်က္ရွိေနသည္။ သီခ်င္းမွ ျဖစ္ေပၚေသာ အသိေပးပညာမႈသည္ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ သဘာ၀က အထူးႏွစ္ၿခိဳက္လ်က္ရွိသည္။

အကႏွင္႔ ေတးသီခ်င္းမ်ားကို ဆန္းသစ္ေအာင္ တီထြင္မႈရွိေသာ္လည္း မူလယဥ္ေက်းမႈ မထိခိုက္ေရးကို အထူးၾကပ္မထားၾကသည္။ လြပ္ေရးရရွိၿပီး ေနာက္ပိုင္းကာလတြင္ ကရင္ဒံုးအကသည္ အမ်ဳိးသားကိုယ္စားျပဳေသာ အကအျဖစ္ တည္ရွိလာခဲ႔သည္။ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔ ပြဲေတာ္တိုင္းသည္ ကရင္ဒံုးအကသည္ မပါလွ်င္ မစည္ကားသလို အမ်ဳိးသားအတြက္ ကိုယ္စားျပဳရာမွာလည္း ဒံုးအကထက္ ထိေရာက္ေသာအက မရွိေသးေခ်။ ဒံုးအကသည္ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔ ႏွလံုးသည္းပြတ္ဟူ၍ ေခၚဆိုႏုိင္သလို ကရင္လူမ်ဳိးတို႔အား ေရွ႔ေဆာင္စည္းရုံးရာမွာလည္း စြမ္းအားထက္ျမက္လွသည္။ ႏုိင္ငံေတာ္အေရးဆိုင္ရာ လႈပ္ရွားမႈမ်ားတြင္ ဒံုးအက၏ေရွ႔ေဆာင္မႈသည္ အထိေရာက္ဆံုးႏွင္႔ အက်ယ္ျပန္႔ဆံုးေနရာယူခဲ႔သည္။

ဒံုးၿပိဳင္ပြဲမွသည္
ကရင္ဒံုးအကမ်ားသည္ တိုးတက္ျမင္႔မားလာျခင္း အေျခခံသည္ ဒံုးၿပိဳင္ပြဲမ်ားကို ျပဳလုပ္ေပးႏုိင္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ဒံုးအကႏွင္႔ ယွဥ္တြဲေလ႔ရွိေသာ (ရာဓနာ) ေခၚ (ဆုေတာင္းပတၳနာ) ျပဳျခင္းသည္လည္း ေခတ္မီဆန္းသစ္ေသာ ဆုေတာင္းသီခ်င္မ်ား သီဆိုလာၾကသည္။

ယေန႔ျပည္နယ္အတြင္း ျပည္နယ္ေန႔အထိမ္းအမွတ္ ကရင္ႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္တြင္ ဒံုးအကၿပိဳင္ပြဲမ်ားကို တခမ္းတနား ထည္႔သြင္းက်င္းပၿပီး ဒံုးမ်ား၏ အရည္အေသြးကို ဆန္းစစ္လ်က္ရွိသည္။ ဒံုးအဖြဲ႔မ်ားသည္ တစ္ရြာတစ္ဖြဲ႔ တစ္ဖြဲ႔တစ္မ်ဳိး ေတးသီခ်င္းဆန္း အေၾကာင္းအရာအဖံုဖံု ကႀကိဳးကကြက္ အလွည္႔အေျပာင္းမ်ဳိးစံုႏွင္႔ မရုိးႏုိင္ရွိေနသလိုအခ်ဳိ႔က ဒံုးအကထက္ ေတးသီခ်င္းသီဆိုျခင္းကို နားေထာင္မွတ္သားေလ႔ရွိသည္။

အစႏွင္႔အဆံုး ဆုမြန္ေတာင္းျခင္း
မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ၿပိဳင္ပြဲဒံုးမ်ားသည္ ၿပိဳင္ပြဲကရန္ အစတြင္လည္းေကာင္း က၍ၿပီးဆံုးသည္႔အခါတြင္လည္းေကာင္း ပရိသတ္မ်ားအား ဆုေတာင္းပတၳနာျပဳျခင္း၊ ဆႏၵျပဳျခင္း၊ ေတာင္းပန္ျခင္းကို ဦးစားေပးၾကသည္။ ပရိတ္သမ်ားအား ခြန္းဆင္႔ျခင္းႏွင္႔ ခြင္႔လြတ္ရန္ ပန္ၾကားျခင္းလည္းျဖစ္သည္။ အမ်ားဆံုး အသံုးျပဳေလ႔ရွိေသာ ဆုေတာင္းပတၳနာမ်ားမွာ .........
-ေအာဆြန္းလားဆိုက္ (အွ္ဆံင္းလာၟဆၚ) = က်န္းမာရႊင္လန္းပါေစ
-ရွဴးေမာက္လားဆိုက္ (ဃွဴးမုက္လာၟဆၚ) = ခ်မ္းေျမ႕ေအးခ်မ္းပါေစ
-ေဒါက္ပိုင္လားဆိုက္ ( ဍဳဂ္ပါင္လာၟဆၚ) = ကံုလံုျပည္႔စံုပါေစ
-ပလယ္ေတာ္လားဆိုက္ ( ပႜယ္တ၀္လာၟဆၚ) ခြင္႔လြတ္ႏုိင္ၾကပါေစ
-ေဖးဂိုင္းေဖးဗ်ာလားဆိုက္ ( ေဖွ္ဟါွင္ၟေဖွ္႓်ာလာၟဆၚ) = အားေပးသမႈျပဳၾကပါ
-က်ဳိက္သရိေထာင္းေထာ႔လားဆိုက္ ( က်ာ္ႀသီ႕ထင္းထ၀္႔လာၟဆၚ) = က်က္သေရတိုးတက္ပါေစ စသည္မ်ားျဖစ္၏။
ေဖာ္ျပပါ ဆုမြန္ေတာင္းျခင္းသည္ အခ်ဳိ႔အ၀က္သာ ျဖစ္သည္။ အမ်ားစုသံုးျခင္းမွာ ေအားဆြန္းလားဆိုက္ ( အွ္ဆါန္းလာၟဆၚ) က်န္းမာရႊင္လန္းပါေစဟူေသာ ဆုေတာင္းျခင္းျဖစ္သည္။ အဆိုပါဆုေတာင္းစကားသည္ ဒံုးကရာတြင္ သံုးစြဲေနျခင္းသာ

ကရင္႔တူရိယာ ပစၥည္းမ်ား

ကရင္႔တူရိယာ ပစၥည္းမ်ား

ကရင္လူမ်ဳိးတို႔သည္ အဆို၊ အက၊ အတီး၊ အမႈတ္တို႔ကို ၀ါသနာ ထံုၾကသည္႔အေလ်ာက္ ကိုယ္ပိုင္တူရိယာမ်ားကိုလည္း တီထြင္ျပဳလုပ္ေလ႔ရွိသည္။ အခ်ဳိ႔ေသာ တူရိယာပစၥည္းမ်ားသည္ တီးမႈတ္ရန္အသံုးျပဳျခင္းအျပင္ အမ်ဳိးသား အထိမ္းအမွတ္၊ ရုိးရာယဥ္ေက်းမႈ အေမြအႏွစ္အျဖစ္ အျမတ္တႏုိး သိမ္းဆည္းေလ႔ရွိၾကသည္။ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ ကိုယ္ပိုင္တူရိယာပစၥည္းမ်ားကို ေဖာ္ျပရေသာ္ -
(၁) ကလို (ေခၚ) ဖားစည္၊ (၂)ေခြ (ေခၚ) တံပိုး၊ (၃) ပီဘာ (ေခၚ) ေျပြ (သံစံုေျပြ)၊ (၄) ဂိန္ (ေခၚ) မိေက်ာင္းလွ်ာ တူရိယာတစ္မ်ဳိး၊ (၅) ဏာဒိန္ (ေခၚ) ေစာင္းေကာက္၊ (၆) ေပၚကူး (ေခၚ) ၀ါးပတၱလား၊ (၇) ေသာင္႔ထြန္ (ေခၚ) ေသာတု (ေခၚ) တေယာ၊ (၈) ထာ႔ (ေခၚ) အိုးစည္ရွည္၊ (၉) ခနာ (ေခၚ) ဗ်တ္ေစာင္းငယ္တစ္မ်ဳိး။




(၁)ကလို (ေခၚ) ဖားစည္
ကလို (ေခၚ) ဖားစည္မွာ အမ်ဳိးသား အထိမ္းအမွတ္ ယဥ္ေက်းမႈ အေမြအႏွစ္အျဖစ္ အျမတ္တႏုိး သိမ္းဆည္းထားေလ႔ရွိေသာ တူရိယာပစၥည္းျဖစ္သည္။

ဖားစည္ျပဳလုပ္ျခင္း
ေယဘုယ်အားျဖင္႔ ဖားစည္ကိုသတၱဳျဖင္႔ သြန္းလုပ္ထားၾကသည္ဟု နားလည္ထားၾကသည္။ ဖားစည္သြန္းလုပ္ျခင္းကို တတ္သိနားလည္သူတို႔က ပဉၥရူပေခၚ သတၱဳငါးမ်ဳိးျဖစ္ေသာ ေရႊ၊ ေငြ၊ ေၾကးနီ၊ ခဲႏွင္႔သြပ္တို႔ျဖင္႔ သြန္းလုပ္ရသည္ဟုဆို၏။ ဖားစည္၏ ျမည္ဟီးအသံ သာယာစူးရွမႈအရ ထိုအဆိုသည္ မွန္ကန္ႏုိင္ေပသည္။
ဖားစည္၏အသံသည္ သာယာ၍ ေအးျမသည္။ ၿငိမ္႔ေညာင္းျခင္းမရွိေသာ္လည္း စူးရွ၍ထည္၀ါေနသည္။ အသံထြက္ထံု၍ ခပ္အုပ္အုပ္ျဖစ္ေသာ္လည္း အသံလႈိင္းမ်ား ေ၀းစြာ၍လြင္႔ေျပးသည္။ လွ်ဳိၾကားၿမိဳင္ေၾကာတြင္ တီးခတ္ပါက အသံပို၍ေျပးသည္။ ေတာေတာင္မ်ားရွင္းေနလွ်င္ အသံမွာဟိန္း၍ ရွည္လ်ားေနသည္။ ေရွးအခါက စာဆိုမ်ားအရ ဖားစည္သံသည္ သံုးယူဇနာ အေ၀းကပင္ၾကား
ႏိုင္သည္ဟုဆို၏။ ဖားစည္၏ လိုခ်င္ေသာအသံ အသံလြင္လြင္ေလး ျဖစ္ေစရန္မွာ ပဉၥရူပေခၚ သတၱဳငါးမ်ဳိးျဖစ္ကို အခ်ဳိးက် သြန္းလုပ္ႏုိင္မွသာ ရရွိႏုိင္သည္ဆိုၾကသည္။

(၂)ေခြ (ေခၚ) တံပိုး
ေခြ (ေခၚ) တံပိုးတူရိယာသည္ ပါးစပ္ျဖင္႔ မႈတ္ရေသာ တူရိယာပစၥည္းျဖစ္သည္။ အမ်ားအားျဖင္႔ ကြ်ဲခ်ဳိျဖင္႔ ျပဳလုပ္ေလ႔ရွိေသာေၾကာင္႔ ကၽြဲခ်ဳိ ဟူ၍ အမ်ားက သတ္မွတ္၍ ေခၚေ၀ၚၾကသည္။ သို႔ရာတြင္ ေအာက္ပါအရာဝတၳဳတို႔ျဖင္႔လည္း ျပဳလုပ္ၾကသည္ကို ေတြ႔ရသည္။ (၁) သမင္ဦးခ်ဳိ၊ (၂) ၀ါး၊ (၃) သစ္သား၊ (၄) ဆင္စြယ္၊ (၅) ဆတ္ဦးခ်ဳိ၊ (၆) ေအာက္ခ်င္းငွက္ႏႈတ္သီး။

တံပိုးျပဳလုပ္ျခင္း
ေခြ (ေခၚ) တံပိုးျပဳလုပ္ရာတြင္ တစ္ေပေက်ာ္ခန္႔ရွိေသာ ကၽြဲခ်ဳိကိုျဖတ္ယူၿပီး ထိပ္ႏွစ္ဖက္ ေတာက္ေလွ်ာက္ အေပါက္ကိုယူရသည္။ ကၽြဲခ်ဳိ၏ အရင္းပိုင္း သံုးပံုတစ္ပံုခန္႔တြင္ လွ်ာခင္အေပါက္တစ္ေပါက္ကို ေဖါက္ယူရေလသည္။ ေငြျပားျဖင္႔ အေပါက္လွ်ာခင္အျဖစ္ ခပ္ေစာင္းေစာင္း တပ္ထားရေလသည္။ လွ်ာခင္အေပါက္ကို ႏႈတ္ျဖင္႔မႈတ္ၿပီး လက္ယာဖက္လက္သည္ ကၽြဲခ်ဳိထိပ္ပိုင္းကိုပိတ္၍ အဖြင္႔အပိတ္လုပ္ၿပီး မႈတ္ျခင္းျဖင္႔ အသံအႀကီးအေသး ျမည္လာေလသည္။ ဟိန္း၍ စူးရွက်ယ္ေလာင္ေသာအသံ ၿငိမ္႔ေညာင္းသာယာေသာ အသံမ်ားကို အမ်ဳိးမ်ဴိးမႈတ္ယူ၍ရေလသည္။
ကၽြဲခ်ဳိ၊ ဆတ္ခ်ဳိတို႔ျဖင္႔ ျပဳလုပ္ေသာတံပိုးသည္ ျပဳလုပ္ရခက္ခဲျခင္းရွိၿပီး ေနရာတကာတြင္ အသံုးျပဳလုပ္ေလ႔မရွိေခ်။ မဂၤလာရွိေသာ ကိစၥရပ္တို႔တြင္သာ အသံုးျပဳၾကသည္။ အျခားေသာကိစၥရပ္မ်ား အထူးသျဖင္႔ အမဂၤလာ ကိစၥရပ္မ်ားတြင္ အသံုးျပဳပါက ေက်းရြာကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ အသံုးျပဳသူကိုေသာ္လည္းေကာင္း ခိုက္တတ္သည္ဟု ယူဆၾကသည္။
ဆင္စြယ္ႏွင္႔ျပဳလုပ္ေသာ တံပိုးသည္ နယ္စား၊ ေက်းရြာအႀကီးအကဲတို႔၌သာ ျပဳလုပ္ထားရွိႏုိင္ေလသည္။ ဆင္စြယ္ကို ေရႊကြင္း၊ ေငြကြင္းတို႔ျဖင္႔ အဆင္႔ဆင္႔ ညွပ္ကြပ္ထားႏုိင္လွ်င္ အလြန္လွပ၍ တန္ဖိုးျမင္႔ေသာ တူရိယာပစၥည္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကေလသည္။ ဆင္စြယ္တံပိုးကို အျမတ္တႏုိး ထြတ္ျမတ္ေသာေနရာတို႔တြင္ သိမ္းဆည္းေလ႔ရွိၿပီး အမ်ဳိးသားေရးရာကိစၥတို႔မွာသာ အသံုးျပဳၾကသည္။ ေအာက္ခ်င္းငွက္ႏႈတ္သီး၊ ၀ါး၊ သစ္သားတို႔ျဖင္႔ျပဳလုပ္ေသာ တံပိုးမ်ားသည္ ႏြားေက်ာင္းသား၊ ကၽြဲေက်ာင္းသား၊ ဆင္ထိန္းသမားတို႔အမ်ားအျပား သံုးစြဲၾကသည္ကို ေတြ႔ရွိႏုိင္သည္။ ေတာေတာင္မ်ားတြင္ သြားလာရာ၌ လမ္းမွားေရာက္ျခင္း လူစုကြဲျခင္းျဖစ္သည္႔အခါ အခ်က္ေပးအျဖစ္မႈတ္ေလ႔ရွိၾကသည္။

(၃) ပီဘာ (ေခၚ) ေျပြ (သံစံုေျပြ)
ကရင္႔အေခၚ ပီဘာသည္ "ပီ" မွာ ေျပြဟူ၍ အဓိပၸါယ္ရၿပီး "ဘာ" ဟူေသာကရင္စကားသည္ ရွိခိုးကန္ေတာ႔ျခင္း အဓိပၸါယ္ရသည္။ ပီဘာကိုမႈတ္ရာတြင္ ႏႈတ္ခမ္းျဖင္႔ေတ႔၍ လက္ႏွစ္ဖက္ျဖင္႔ အစီအစဥ္တက် လက္၀ါးျဖင္႔ကိုင္တြယ္ရၿပီး လက္အုပ္ခ်ီဟန္ပန္ ကန္ေတာ႔ျခင္း သ႑ာန္ေဆာင္ေလသည္။ ပီဘာသည္ အလြန္ရွားပါးေသာ ေရွးက်သည္႔ ကရင္တူရိယာတစ္မ်ုိးျဖစ္သည္။

ေျပြ ျပဳလုပ္ျခင္း
ပီဘာကို အမ်ားအားျဖင္႔ ၀ါးျဖင္႔ျပဳလုပ္ေလ႔ရွိသည္။ သို႔ရာတြင္ အခ်ဳိ႔ေဒသမ်ား၌ ေၾကး၀ါးေခ်ာင္းျဖင္႔လည္းေကာင္း၊ကၽြန္းသား၊ ယမေနသား စေသာသစ္သားတို႔ျဖင္႔လည္းေကာင္း ျပဳလုပ္ၾကသည္လည္းရွိသည္။ ေၾကး၀ါးေခ်ာင္းျဖင္႔ျပဳလုပ္ရာတြင္ ခ်မ္းသာၾကြယ္၀သူမ်ား ေက်းရြာေခါင္းေဆာင္မ်ားတို႔ပါ ျပဳလုပ္ႏုိင္ၾကသည္။
ပီဘာကိုျပဳလုပ္ရာတြင္ အံုကိုခရုသင္းခံြကဲ႔သို႔ လံုးလံုး၀န္း၀န္းႏွင္႔မႈတ္ရန္ ႏႈတ္ခမ္းအေပါက္ကို သီးျခားကြပ္ညွပ္ထားေလသည္။ ပီဘာအံုအလယ္တည္႔တည္႔တြင္ ပီဘာေျပြေခ်ာင္းမ်ားတပ္ဆင္ရန္ အေပါက္ရွည္လ်ားလ်ားကို တိုးလွ်ိဳးေပါက္ ေဖါက္ထြင္းယူရသည္။ ထီးရုိး၀ါးကဲ႔သို႔ေသာ ေျဖာင္႔တန္းသည္႔လံုးေခ်ာ၀ါးမ်ားကို အေခ်ာင္းအလိုက္အနိမ္႔အျမင္႔ အစဥ္လိုက္တြဲၿပီး ပီဘာအံုတြင္ စိုက္ေထာင္၍ ေအာက္ေျခမွႏွစ္ေပေက်ာ္ တစ္ေပေက်ာ္ခန္႔တြင္ တစ္လက္မစီ အနိမ္႔အျမင္႔စီတန္းထားေလသည္။ ပီဘာအံု၏ အထက္ႏွစ္လက္မခြဲ၊ သံုးလက္မခန္႔တြင္တြဲထားေသာ ၀ါးလံုးတိုင္ကို ေသးငယ္ေသာ အေပါက္ကေလးမ်ားေဖါက္ထားရသည္။ ပီဘာအံုအေပါက္တြင္ ေငြျပားျဖင္႔ လွ်ာခင္အျဖစ္ထည္႔ထားရေလသည္။ ပီဘာကိုမႈတ္ရန္ အထြက္အေပါက္ဖက္ရွိ ေရွ႔ျပြန္ႏွစ္လံုးကို အေပါက္ကေလးေဖါက္ထားရေလသည္။ ပီဘာကိုမႈတ္ရာတြင္ လက္ႏွစ္ဖက္ျဖင္႔ ပီဘာအံုကိုကိုင္ထားရၿပီး လိုေသာအသံမ်ဳိးစံုကို ထြက္ႏုိင္ေအာင္ ျပြန္ရွိအေပါက္မ်ားကို လက္ေခ်ာင္းမ်ားျဖင္႔ပိတ္၍ဖြင္႔၍ မႈတ္ရသည္။ သို႔ေၾကာင္႔ ပီဘာသည္ သံစံုေျပြျဖစ္လာေလသည္။

(၄) ဂိန္ (ေခၚ) မိေက်ာင္းလွ်ာ
ဂိန္ (ေခၚ) မိေက်ာင္းလွ်ာကို ကရင္အမ်ဳိးသား ကာလသားလူပ်ဳိတို႔ကသာ သံုးေလ႔ရွိေသာ တူရိယာျဖစ္သည္။ တူရိယာဟုဆိုအပ္ေသာ္လည္း အျခားေသာ တူရိယာတို႔ျဖင္႔ တြဲဖက္၍ တီးေလ႔မရွိပါေခ်။ ပါးစပ္ျဖင္႔ အာေခါင္အထိငံု၍ ေလမႈတ္လက္ခတ္တီးရေသာ တူရိယာပစၥည္းလည္းျဖစ္သည္။

မိေက်ာင္းလွ်ာ ျပဳလုပ္ျခင္း
ဂိန္ကို၀ါးျဖင္႔ေသာ္လည္းေကာင္း၊ သံေခ်ာင္းကေလးျဖင္႔ေသာ္လည္းေကာင္း ျပဳလုပ္ယူၾကသည္။ ဂိန္ကိုျပဳလုပ္ယူၾကရာတြင္ ေကာင္းစြာရင္႔ေနေသာ အရွည္တစ္ထြာခန္႔ရွိသည္႔ ၀ါးျခမ္းကိုျဖတ္ယူၿပီး အလယ္တြင္ အလ်ားလိုက္လွ်ာခင္ျဖစ္ေအာင္ ထြင္းယူရေလသည္။ ပါးစပ္ျဖင္႔ မႈတ္ရမည္႔ေနရာတြင္ အဟိုက္ျဖစ္ေအာင္ျပဳလုပ္ယူရသည္။ ဂိန္ကိုမႈတ္ရာတြင္ ပါးစပ္ျဖင္႔ငံုထားရၿပီး လက္ယာလက္က ဂိန္၏လွ်ာခင္အဖ်ားကို လက္ညိႈးႏွင္႔ခတ္၍ အသံထြက္လာေလသည္။ ထြက္လာေသာ အသံအလိုက္ သီခ်င္းတဲြမႈတ္ယူ၍ ရေလသည္။ အခ်ဴိ႔က ဂိန္ကိုသံေခ်ာင္းႏွင္႔ ေခြယူၿပီး လွ်ာကိုသံျပားေလးႏွင္႔ တပ္ဆင္မႈတ္ေလသည္။ သံျဖင္႔ျပဳလုပ္ေသာ ဂိန္သည္ ၀ါးျဖင္႔ျပဳလုပ္ေသာ ဂိန္ထက္ ပို၍အသံလြင္ေလသည္။
ဂိန္ကို ကရင္အမ်ုိးသား ကာလသား လူပ်ုိတို႔က အပ်ဳိရွိရာအိမ္သို႔ ညအခါ လူပ်ဳိလွည္႔ လည္ပတ္ရင္း မိမိေျပာလိုေသာ စကားကို သီခ်င္းလကၤာတို႔ျဖင္႔ အပ်ဳိအားသိေစသည္။ စင္စစ္ ဂိန္ (ေခၚ) မိေက်ာင္းလွ်ာသည္ လူပ်ဳိကာလသားတို႔၏ လက္စြဲ တူရိယာျဖစ္သည္ဟုဆိုလွ်င္ မ်ားမည္မဟုတ္ေခ်။

(၅) ဏာဒိန္ (ေခၚ) ေစာင္းေကာက္
ကရင္အမ်ဳိးသား တူရိယာမ်ားအနက္ ဖားစည္ကလြဲလွ်င္ ဏာဒိန္(ေခၚ) ေစာင္းေကာက္သည္ လူသိမ်ား၍ ႏွစ္သက္ၾကေသာ တူရိယာပစၥည္းျဖစ္သည္။ ေစာင္းေကာက္သံသည္ လူတိုင္းကႏွစ္သက္ၾကသည္။ အျခားေသာ တူရိယာမ်ားႏွင္႔ တြဲဖက္၍ တီးခတ္ရေသာ္လည္း ေစာင္းေကာက္သက္သက္ျဖင္႔ တီးခတ္ျခင္းကို ပို၍ ႏွစ္သက္ၾကသည္။ အထူးသျဖင္႔ညအခါ တီးခတ္ရာတြင္ အလြန္သာယာေသာ တူရိယာတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။ ေစာင္းသံ၏ အညဳအဆြဲသည္ ေသသူပင္ ျပန္ရွင္မတတ္ရွိသည္ဟု အဆိုအမႊန္းျပဳၾကသည္။ ကရင္႔ေစာင္းေကာက္တြင္ ႀကိဳးငါးေခ်ာင္း သို႔မဟုတ္ ခုႏွစ္ေခ်ာင္းျဖင္႔ တပ္ေလ႔ရွိသည္။ မ်က္ေမွာက္တြင္ ေခတ္သီခ်င္းမ်ား တီးခတ္ႏုိင္ရန္ ႀကိဳး ၁၀ ေခ်ာင္းမွ ၁၂ ေခ်ာင္းအထိ တပ္ယူၾကသည္။ ေရွးအခါက ေစာင္းႀကိဳးကို ပ်ားဖေယာင္းျဖင္႔လြန္းတင္၍ က်စ္ထားေသာ ေလွ်ာ္မွ်င္၊ ႀကိဳးႏြယ္ပင္၊ ၀ါးမွ်င္၊ပိုးခ်ည္တို႔ုျဖင္႔ တပ္ေလ႔ရွိေသာ္လည္း မ်က္ေမွာက္တြင္ ႏုိင္လြန္ႀကိဳး၊ သံမဏိၾကိဳးတို႔ျဖင္႔ အသံုးျပဳလာၾကေပၿပီ။

ေစာင္းေကာက္ျပဳလုပ္ျခင္း
ေစာင္းေကာက္ကို ျပဳလုပ္ရာတြင္ ကိုယ္ထည္ပိုင္းႏွင္႔ ေခါင္းပိုင္းဟူ၍ ႏွစ္ပိုင္းခြဲျခားထားေလသည္။ ကိုယ္ထည္ကို သစ္သားတစ္မ်ဳိးႏွင္႔ ျပဳလုပ္ၿပီး ေခါင္းပိုင္းကို အျခားသစ္သားတစ္မ်ဳိးႏွင္႔ ျပဳလုပ္ယူေလ႔ရွိသည္။ ကရင္႔ေစာင္းေကာက္ ေခါင္းပိုင္းသည္ ဗမာေစာင္းေကာက္ကဲ႔သို႔ ေကြးညြတ္ျခင္း မရွိလွေခ်။ ေလာက္ေလးကိုင္းမွ်ေလာက္သာ ေကာက္သည္။ အထူးသျဖင္႔ ကိုယ္ထည္ပိုင္းကို မာေသာသစ္သားတို႔ျဖင္႔သာ ျပဳလုပ္၍ရသည္။ ေစာင္းကိုယ္ထည္ကို အလ်ားသံုးမိုက္၊ အနံတစ္မိုက္ခန္႔ထား၍ အေခါင္းထြင္းကာ ဒရယ္သားေရ၊ ေခ်သားေရတို႔ျဖင္႔ ဖံုးအုပ္ၿပီး ကိယ္ထည္ေဘးႏွစ္ဖက္တြင္ အေပါက္ႏွစ္ေပါက္ ေဖာက္ထားသည္။ ယင္းအေပါက္ကို "နတ္သမီးေပါက္"ဟူ၍ ေခၚၾကသည္။ ေစာင္း၏္ေခါင္းပိုင္းကို ကိုယ္ထည္ႏွင္႔ ဆက္စပ္ယူၿပီး ထိပ္ပိုင္းတြင္ ႀကိဳးတပ္၊ ႀကိဳးတင္းရန္ လက္တံကို ထားရွိရသည္။ ေစာင္းေခါင္းပိုင္းသည္ သဘာ၀ေကာက္ေနေသာ သစ္သားတို႔ျဖင္႔ အလ်ားေျခာက္မိုက္ခန္႔ အရွည္ယူ၍ တပ္ဆင္ယူရသည္။

ဏာဒိန္ယူသီ႔ (ေခၚ) လြမ္းေအာင္ဖန္ေစာင္း
ဏားဒိန္ယူသီ႔ (ေခၚ) လြမ္းေအာင္ဖန္ေစာင္းသည္ အထြတ္အျမတ္ထားေသာ ေစာင္းတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။ အခ်ဳိ႔ကေတာ္၀င္ေစာင္း ဟူ၍ အမည္သတ္မွတ္ေပးၾကသည္။ ေတာ္၀င္ေစာင္းကို အခ်ဳိ႔က ဏားဍိင္ကိုင္ နာဒိန္ဘားကန္ ဟုလည္း ေခၚၾကေသးသည္။ ထိုေစာင္းကို ျပဳလုပ္ရာတြင္ အစီအရင္တစ္မ်ဳိးႏွင္႔ လုပ္ယူရေလသည္။ ကိုယ္ထည္ကို ပိေတာက္သားျဖင္႔ျပဳလုပ္ရျပီး ေခါင္းပိုင္းကို ယင္းတိုက္သားႏွင္႔ ျပဳလုပ္ယူၾကသည္။ ႀကိဳးတပ္ ႀကိဳးတင္းရန္ လက္တံက္ု သစ္၊ဆင္စြယ္ျဖင္႔ ျပဳလုပ္ၿပီး တပ္ဆင္ရသည္။ ထိုေစာင္းကို ျပဳလုပ္ရာတြင္ မၿပီးမခ်င္း ေတာထဲ၌သာ ထားခဲ႔ရျခင္းျဖစ္သည္။ ေစာင္းကိုျပဳလုပ္ၿပီး ေစာင္းႀကိဳးတပ္ေသာအခါ ေစာင္းအိုးအေပါက္တြင္ ပန္းခုႏွစ္မ်ဳိး ခုႏွစ္ပြင္႔ သြင္းရေလသည္။ ေစာင္း၏အျမဳေတေခၚအပ္ေသာ ဏာဒိန္အပနယ္႔ ကိုထည္႔ရေလသည္။ ပန္းညိဳခုႏွစ္ပြင္႔၊ စကား၀ါပြင္႔၊ နန္းလံုးႀကိဳင္၊ ေဆာင္ေတာ္ကူး၊ တရုတ္စကား၊ စကားစိမ္းပြင္႔ စသည္႔ ခုႏွစ္ပြင္႔ကို ထည္႔သြင္းၿပီးလွ်င္ ေစာင္းႀကိဳးညိွကာ ထိုေတာအုပ္၌ပင္ သီခ်င္းႏွင္႔ သီဆိုတြဲဖက္ၿပီး တီးခတ္ရေလသည္။
အထက္ပါ အစီအရင္အတိုင္း စီရင္သီဆိုတီးခတ္ၿပီးေသာအခါမွသာ ရြာသို႔ ယူေဆာင္၍ ရေလသည္။ ထိုေစာင္းကိုသီဆိုတီးခတ္လွ်င္ ၾကားရသူတိုင္း လြမ္းေဆြးၾကရသည္ဟု ေရွးလူႀကီးမ်ားက ဤသို႔ မွာၾကားခ်က္တစ္ရပ္ရွိေပသည္။ "ဏာဍိင္ယူသီ႔ ဏာဍိင္ကု္လယ္၊ ဏာဍိင္မြာဲ ကႜင္ကိႜင္းအု္လယ္႔၊ ေအဍယ္စူးလင္ အု္ပးနယ္႔ ဍယ္ထင္းဍယ္လင္ ေမးထီ႔ဟွယ္႔။" လြမ္းဖြယ္ေကာင္းေသာ ေစာင္းမဟာကို ၾကန္အင္ႏွင္႔ျပည္႔စံုေသာ ပိေတာက္သားႏွင္႔ ထုလုပ္ထားပါသည္။ ေစာင္း၏အျမဳေတျဖစ္ေသာ ပန္းခုႏွစ္မ်ဳိးျဖင္႔ စီရင္အပ္သည္ျဖစ္ူ၍ တီးခတ္ပါက ၾကားရသူတိုင္း မ်က္ရည္မဆည္ႏုိင္ေအာင္ လြမ္းေဆြးဘြယ္ရာျဖစ္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ အစီအရင္ႏွင္႔ၿပီးေသာ လြမ္းဘြယ္ေစာင္း (၀ါ) ေတာ္၀င္ေစာင္းကို ဤသို႔ဆင္႔၍ ပိုးကရင္လကၤာျဖင္ပ အမႊန္းျပဳထားေပေသးသည္။ ကာလသား ကာလသမီးတို႔ပိုင္ဆိုင္ေသာ ေစာင္းေကာက္တစ္မ်ဳိးကိုလည္း ဤသို႔ဖြင္႔ဆိုထားၾကသည္။ "ဏာဍိင္ယူသီ႔ ဏာဍိင္အြာ၊ ဏာဍိင္မူးဏင္. ေဖါဟ္သးခြ႔၊ ေအဍယ္ထင္း ေက၀္မူးဏာဏာ၊ ဟု္ယွာ.လု္ဖံႜဳဏင္းထင္းသာ၊ ဏာဍိင္ယူ.မုဂ္ ဏာဍိင္က္ုလ၀္၊ မု္ဍယ္ေလ ဍံဳဍဴးဍံထ၀္႔၊ ေအဍယ္ထင္း ေကမူဟွ၀္ဟွ၀္၊ ဟု္သီ႔မု္႔ထင္းထာင္လ၀္႔။" ျဖဴစင္သန္႔ရွင္းလွေသာ ကာလသား ကာလသမီးတို႔၏ ေစာင္းေကာက္ကိုညအခါ တီးခတ္ပါက လူႀကီးသူမတို႔ပင္ လူငယ္အတိတ္ဘ၀ကို ျပန္ေျပာင္းသတိရၿပီး အိပ္ရာမွထ၍ ေမွးစက္ျခင္းမရႏုိင္ ျဖစ္ရသည္။ ထိုနည္းတူပင္ ေရာင္နီပ်ဳိးခ်ိန္ နံနက္ဆည္းဆာတြင္ တီးခတ္ပါက ေသသူပင္ျပန္လည္ အသက္ရွင္လိမ္႔မည္ဟူ၍ ဆိုေလ၏။

(၆) ေပၚကူး (ေခၚ) ၀ါးပတၱလား
ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ ရုိးရာတူရိယာမ်ားအနက္ ေပၚကူး (ေခၚ) ၀ါးပတၱလားသည္ ေရွးက်လွေသာ တူရိယာတစ္ခုပင္ ပါ၀င္ေလသည္။ စာတစ္ေစာင္ေပတစ္ဖြဲ႔ျဖင္႔ မွတ္တမ္းတင္ခဲ႔ျခင္းမရွိသျဖင္႔ မည္သည္႔ေခတ္အခါေလာက္ကတည္းက ေပၚကူး (ေခၚ) ၀ါးပတၱလားကို ကရင္လူမ်ဳိးတို႔ မည္သည္႔အခ်ိန္မွ စတင္သံုးစြဲခဲ႔ေၾကာင္းကို အတိအက်ဆိုရန္ခက္လွသည္။ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔သည္ ေတာင္ယာခုတ္ျခင္း၊ အမဲလိုက္ျခင္း၊ ေတာေတာင္မ်ားအတြင္း သြားလာျခင္းျပဳရာမွ အနားယူေနသည္႔အခါတြင္ ဒူးေလး၊ ျမားကိုျပဳလုပ္၍ ရွိၾုကသည္။ ထိုသို႔ျပဳလုပ္ေနစဥ္ ၀ါးဆစ္မ်ားကို ခုတ္ထစ္ပိုင္းျဖတ္၍ တီးခတ္ၾကည္႔ရာ အသံအမ်ဳိးမ်ဳိးထြက္လာသည္ကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ၀ါးပတၱလားကို စတင္လုပ္ယူၾကသည္ဟု ကရင္လူႀကီးမ်ားက ဆိုၾကသည္။

၀ါးပတၱလားျပဳလုပ္ျခင္း
ေပၚကူးကို ၀ါးလံုး (၉) လံုးျဖင္႔ မ်ားေသာအားျဖင္႔ျပဳလုပ္ၾကၿပီး အခ်ဳိ႔မွာ ၀ါးလံုး (၁၁) လံုးအထိ ျပဳလုပ္ၾကေၾကာင္း ေတြ႔ရွိႏိုင္ေပသည္။ ၀ါးအရင္းမွ တစ္ပိုင္းစီတစ္ပိုင္းစီ အဆစ္ခံ၍ ျဖတ္ယူေလ႔ရွိၾကသည္။ ၄င္းအဖ်ားပိုင္း (၃) ခ်ဳိး (၂) ခ်ဳိးအထိ တေစာင္းက်ေအာင္ ခုတ္ဖဲ႔ၿပီးအသံကို ညိွယူရသည္။ ၀ါးျခမ္းသစ္သား စသည္ျဖင္႔လည္ေကာင္း တုတ္တံထိပ္ပိုင္းကို အ၀တ္ကဲ႔သို႔ေသာအရာျဖင္႔ စီးပတ္၍ေသာ္လည္းေကာင္း တီးခတ္သံအျဖစ္ျပဳလုပ္ၾကသည္။ အလယ္၀ါးကို သံမွန္ (၀ါ) မူလအသံျဖင္႔ထားၿပီး ၀ါး (၉) လံုးပါေပၚကူးကို အသံစဥ္အလိုက္ညိွယူေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ မ်က္ေမွာက္တြင္ အသံအားျဖင္႔ စူးရွလွေသာ ပတၱလားတစ္ခုကိုၾကည္႔လွ်င္ အရွည္အားျဖင္႔ ႏွစ္လက္မခြဲခန္႔ရွိသည္။ အသံတိမ္ေသာ ပတၱလား အသြားအရွည္မွာမူကား ၁၁ လက္မေက်ာ္ရွိသည္ကိုေတြ႔ရရွိသည္။ ထို႔အျပင္ အသံထြက္တိမ္ေသာ ပတၱလားတစ္မ်ဳိးမွာလည္း ၀ါးဆစ္မွာ အရင္းအထိ တစ္ေပ ႏွစ္လက္မခန္႔ရွိၿပီး အရင္းမွာအဖ်ားအထိ ႏ်စ္ေပခြဲေက်ာ္ခန္႔ရွိသည္ကို ေတြ႔ရွိရေပသည္။ ကရင္႔အေခၚ ေပၚကူး၊ ၀ါးပတၱလားမွာ မ်က္ေမွာက္မြန္ ၊ ဗမာတို႔၏ ၀ါးပတၱလားတို႔ႏွင္႔ အေျခခံအားျဖင္႔ျခားနားမူမရွိလွေ
ခ်။ မြန္၊ ဗမာတို႔၏ ၀ါးပတၱလားကို မြမ္းမံမူုျဖင္႔ လျခမ္းပံု သစ္သားအိမ္မ်ား၊ မွန္စီေရႊခ်အိမ္မ်ားခ်၍ ရူခ်င္စဖြယ္ လွပေသာ္လည္း ကရင္တို႔၏ ၀ါးပတၱလားသည္ သဘာ၀အတိုင္းသာရွိေန၍ လွပျခင္းမရွိလ်ေခ်။ သို႔ေသာ္ လြင္ေသာအသံ ညက္ေညာေသာ အဆြဲအငင္တို႔ျဖင္႔ အျခားေသာ ကရင္တူရိယာတို႔ႏွင္႔ တြဲဖက္တီးခတ္ေသာအခါ သာယာနာေပ်ာ္ဖြယ္ တူရိယာအျဖစ္ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔က သတ္မွတ္အသံုးျပဳၾကသည္။

(၇) ေသာင္႔ထြန္ (ေခၚ) တေယာ
ကရင္႔အေခၚ (ေသာင္႔ထြန္) မွာ ၿငိမ္႔ေညာင္းစြာ တီးရေသာ တူရိယာပစၥည္းတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။ ေရွးက်၍ ရွားပါးလွေသာ ပစၥည္းလည္းျဖစ္၏။

တေယာျပဳလုပ္ျခင္း
ေသာင္႔ထြန္ကို အုန္းမႈတ္ခြက္တို႔ျဖင္႔လည္းေကာင္း ၀ါးပိုးက်ည္ေတာက္တို႔ျဖင္႔လည္းေကာင္း ျပဳလုပ္ေလ႔ရွိသည္။ ေရွးအခါက ေသာင္႔ထြန္ကိုႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းတပ္ျဖင္႔ အသံုးျပဳေလ႔ရွိၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ ႀကိဳးႏွစ္ေခ်ာင္းတပ္၍ သံုးစြဲလာၾကသည္။ ထိုႀကိဳးတို႔မွာႏွစ္ ေခ်ာင္းပူးထားေသာ ႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းႏွင္႔ သံုးေခ်ာင္းပူးထားေသာ ႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းျဖစ္သည္။ အခ်ဳိ႔ေသာေဒသတြင္ ႀကိဳးသံုးေခ်ာင္းတပ္၍ ရွားရွားပါးပါး အသံုးျပဳ တီးခတ္ေနေၾကာင္းကို ေတြ႔ရွိရေသးသည္။ ကရင္႔ေသာင႔္ထြန္သည္ အမ်ားအားျဖင္႔ အလ်ားႏွစ္ေတာင္ခန္႔ရွိသည္။ ထိုးတံျဖင္႔ တေယာထိုးသကဲ႔သို႔ တီးခတ္၍ရသလို လက္ေခ်ာင္းျဖင္႔ တီးခတ္၍လည္းရသည္။ မတ္တပ္ေထာင္၍ ေဘးတိုက္ထိုးရၿပီး အေသအရွင္ထိုးနည္ဟူ၍ ႏွစ္မ်ဳိးရွိ၏။ အေသထိုးနည္းမွာ ထိုးတံကိုႀကိဳးအတြင္းသို႔ထားၿပီး ထိုးေသာထိုးနည္းကိုဆိုလိုသည္။ အရွင္ထိုးနည္းမွာ ထိုးတံႏွင္႔တသီးတျခားထားၿပီး အျပင္မွေန၍ထိုးျခင္းျဖစ္သည္။ ကရင္႔ေသာင္႔ထြန္သည္ ေရွးအခါက ေပါမ်ားလွေသာ္လည္း ယေန႔ တေယာ ဂီတမ်ားေပၚထြန္းလာခ်ိန္တြင္ တျဖည္းျဖည္းကြယ္ေပ်ာက္၍ ေက်းလက္အခ်ဳိ႔တြင္သာ ရွားရွားပါးပါး ေတြ႔ရွိႏုိင္ေတာ႔သည္။

(၈) ထာ႔ (ေခၚ) ကရင္အိုးစည္
ကရင္အိုးစည္သည္ ဗမာ၊ ရွမ္းတို႔၏ အိုးစည္ပံုသဏၭာန္ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ ရွမ္းအိုးစည္ကဲ႔သို႔ ကိုယ္ထည္ရွည္လ်ားျခင္း မရွိေခ်။ ခါးေသးၿပီး အ၀ိုက္က်ယ္ျခင္းလည္း မရွိေခ်။ ကရင္အိုးစည္မွာ ခါးတုတ္၍ ကိုယ္ထည္လည္းတိုသည္။

ကရင္အိုးစည္ျပဳလုပ္ျခင္း
ကရင္အိုးစည္ကို မာေသာသစ္သားတို႔ျဖင္႔ ထြင္းယူၿပီးမ်က္ႏွာ၀ကို ႏြားသားေရျဖင္႔ က်က္ထားသည္။ ထိပ္၀အနည္းဆံုးတစ္ေပရွိသည္။ အိုးစည္ထိပ္၀အခ်င္းကိုမူတည္လ်က္ တြဲဖက္တီးရေသာ တူရိယာတို႔၏ အရြယ္အစားကိုလိုက္၍ သတ္မွတ္ခ်က္ရွိ၏။ အိုးစည္ထိပ္၀ ၁၂ လက္မ၊ ဖားစည္ထိပ္၀ ၁၈ လက္မ၊ လင္းကြင္းအက်ယ္ ၁၂ လက္မႏွင္႔ ၁၀ လက္မအခ်င္းရွိေသာ ေမာင္းတို႔ျဖင္႔ တြဲဖက္တီးခတ္ေသာ္ လိုက္ဖက္လွေသာ အသံက္ိုရရွိသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ မ်က္ေမွာက္တြင္ ကရင္ရုိးရာဒံုးအက၊ေတးသီပြဲ (ေခၚ)ေအာ္ပြဲတို႔တြင္ အိုးစည္ကိုပင္ တူရိယာအျဖစ္ ထားၿပီးႏွဲ၊ ပုေလြ၊ ၀ါး၊ေမာင္း၊ လင္းကြင္း၊ ဗံုတို႔ျဖင္႔ တြဲ၍ တီးခတ္ေနသည္ကို ေတြ႔ရွိရမည္ ျဖစ္ေပသည္။

(၉) ခနာ (ေခၚ )ဗ်တ္ေစာင္း
ကရင္လူမ်ဳိးတို႔ ႀကိဳးတပ္တူရိယာမ်ားရွိသည္႔အနက္ ဗ်တ္ေစာင္းသည္ တစ္မ်ဳိးအပါအ၀င္ျဖစ္သည္။ ကရင္ဗ်တ္ေစာင္းသည္ ယခုေခတ္ မယ္ဒလင္တစ္မ်ဳိးဟု ဆိုႏုိင္သည္။ အခ်ဳိ႔က ကိုယ္တိုင္တီး ကိုယ္တိုင္သီဆို၍ အခ်ဳိ႔မွာ အမ်ဳိးသားကတီးခတ္၍ အမ်ဳိးသမီးက သီခ်င္းသီဆိုေသာအခါ သာယာနာေပ်ာ္ဖြယ္ ရွိလွသည္ဟု လက္ခံထားၾကေပသည္။

ဗ်တ္ေစာင္းျပဳလုပ္ျခင္း
ေရွးအခါက အုန္းမႈတ္ခြက္ျဖင္႔ အုန္းသီးတစ္လံုးကို သံုးပံုတစ္ပံုမွ ညီညာစြာျဖတ္ယူၿပီး အ၀ကို သစ္သား ၀ါးျပားျဖင္႔ပိတ္၍ ျပဳလုပ္ယူေလ႔ရွိသည္။ ေနာင္ေခတ္အခ်ိန္တြင္ သစ္မာသားျဖစ္ေသာ ယင္းတိုက္၊ ပ်ဥ္းကတိုး၊ ပိေတာက္သားတို႔ျဖင္႔ ျပဳလုပ္ေနၾကသည္။ ေရွးကႀကိဳးသံုးေခ်ာင္း ရုိးရုိးတပ္ပါရွိေသာ္လည္း မ်က္ေမွာက္တြင္ ႀကိဳးငါးေခ်ာင္းကို ႏွစ္ေခ်ာင္းတြဲစံု ေလးေခ်ာင္းႏွင္႔ တစ္ေခ်ာင္းတြဲတပ္ႀကိဳးအျဖစ္ တပ္ဆင္ၾကသည္။ ယခင္ကပိုးခ်ည္မွ်င္ သစ္သားမွ်င္ ၀ါးမွ်င္တို႔ျဖင္႔ ႀကိဳးအျဖစ္အသံုးျပဳေလ႔ရွိေသာ္လည္း ယခုအခါ ႏုိင္လြန္ သ့မဏိႀကိဳးတို႔ျဖင္႔ တပ္ဆင္သံုးစြဲလာၾကသည္။

ေဖာ္ျပပါ ထင္ရွားလွေသာ ကရင္လူမ်ဳိးတို႔၏ ရုိးရာတူရိယာမ်ားကို ေဖာ္ျပရာတြင္ အားလံုးျပည္႔စံုႏုိင္ၿပီး မဟုတ္ေခ်။ ေဒသအလိုက္ ရုိးရာတူရိယာပစၥည္းမ်ား ရွိေနဦးမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။

ကရင္ႏွင္႔ကရင္႔ရုိးရာ၀တ္စားဆင္ယင္မႈမ်ား

ကရင္လူမ်ဳိးမ်ားသည္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ လူဦးေရအားျဖင္႔ (၄) သန္းေက်ာ္ရွိေနၾကၿပီး ေနရာေဒသႀကီး (၃) ခုတြင္ေနထိုင္ၾကသည္။ ၄င္းတို႔မွာ (၁) ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္း၊ စစ္ေတာင္းျမစ္၀ွမ္း၊ သံလြင္ျမစ္၀ွမ္းႏွင္႔ တနသၤသာရီကမ္းရုိးတန္းေဒသ (၂) ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္းႏွင္႔ စစ္ေတာင္းျမစ္ၾကားရွိ ပဲခူးရုိးမေတာင္တန္းမ်ားႏွင္႔ ခ်ဳိင္႔၀ွမ္းေဒသမ်ား (၃) ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင္႔ေတာင္ပိုင္းမွ ကယားျပည္နယ္၊ ကရင္ျပည္နယ္၏ခ်ဳိင္႔၀ွမ္းႏွင္႔ လြင္ျပင္မ်ားအပါအ၀င္ က်ယ္ျပန္႔ေသာ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင္႔ေဒသမ်ားပင္ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ကရင္မ်ားသည္ ဘာသာစကားအားျဖင္႔ (၁၆) မ်ဳိးခန္႔ကြဲျပားျခားနားၾကၿပီး ယင္းတို႔ကိုအဓိကအားျဖင္႔ အုပ္စုႀကီးႏွစ္ခုျဖစ္ေသာ စေကာ-ဘြဲအုပ္စု (Sgaw-Bghai) ႏွင္႔ပိုးအုပ္စု (Pow) တို႔ပင္ျဖစ္သည္။ စေကာသည္ စေကာ-ဘြဲအုပ္စုတြင္ အက်ယ္ျပန္႔ဆံုး အသံုးျပဳေသာစကား ျဖစ္သကဲ႔သို႔ ပိုးစကားသည္လည္း ပိုးအုပ္စုတြင္ အက်ယ္ျပန္႔ဆံုး ေျပာေသာစကားျဖစ္သည္။ တစ္ခါတစ္ရံ ကရင္မ်ားကိုေနရာေဒသလိုက္၍ ေျမာက္ပိုင္းကရင္၊ ေတာင္ပိုင္းကရင္ ဟူ၍ခြဲထားျပန္သည္။ ေျမာက္ပိုင္းကရင္မ်ားတြင္ ကယားမ်ားပါ၀င္ၿပီး ေတာင္ပိုင္းကရင္မ်ားတြင္ စေကာႏွင္႔ပိုးတို႔ပါ၀င္သည္။ ထိုသို႔ ကြဲျပားေနျခင္းသည္ ကြဲျပားျခားနားေသာ ျပင္ပရုိးရာယဥ္ေက်းမႈမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈေၾကာင္႔ျဖစ္သည္ကို ေဖာ္ျပေနပါသည္။ ေျမာက္ပိုင္းကရင္မ်ားသည္ ထိုင္းစကားကိုေျပာေသာ ရွမ္းတို႔ႏွင္႔နီးစပ္မႈ၊ လႊမ္းမိုးမႈကိူခံရသကဲ႔သို႔ ေတာင္ပိုင္းကရင္မ်ားတြင္ မြန္၊ ဗမာတို႔၏ လႊမ္းမိုးမႈရွိေနသည္။ ေျမျပန္႔တြင္ေနေသာကရင္မ်ားႏွင္႔ ေတာင္ကုန္းေတာင္တန္းတြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ကရင္မ်ားဟူ၍ ကြဲျပားၾကျပန္သည္။ အထူးသျဖင္႔ ပိုးကရင္မ်ားသည္ ေျမျပန္႔တြင္ေနထိုင္ၾကသူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ထိုသို႔ ပိုးကရင္မ်ား ေျမျပန္႔သို႔ေရာက္ရွိသြားရသည္မွာ စေကာကရင္မ်ား၏ တြန္းပို႔မႈေၾကာင္႔ျဖစ္ရသည္ဟု ပိုးကရင္ဒ႑ရီတြင္ဆိုထားသည္။ တစ္ဖန္ေျမျပန္႔တြင္ ေနထိုင္ၾကေသာပိုးကရင္မ်ားသည္ လယ္ယာစိုက္ပ်ဳိးၾကသည္။ ေတာင္ေပၚတြင္ေနထိုင္ၾကေသာကရင္မ်ားမွာ အမ်ားအားျဖင္႔ ေတာင္ယာလုပ္ငန္းမ်ားကို လုပ္ကိုင္ၾကသည္။ ရက္ကန္းလုပ္ငန္းလုပ္ေဆာင္ရာတြင္ ေတာင္ေပၚသားမ်ားသည္ သားေရတပ္ရက္ကန္းစင္မ်ားျဖင္႔ ျပဳလုပ္ၾကေသာ္လည္း ေျမျပန္႔သားမ်ားသည္ ဗမာမ်ားကဲ႔သို႔ သစ္သားေဘာင္တပ္ရက္ကန္းစင္မ်ားျဖင္႔ ျပဳလုပ္ၾကသည္။ ေတာင္ေပၚသားမ်ားသည္ ၀ါဂြမ္းမ်ားက္ုစိုက္ပ်ဳိးၾကေသာ အေလ႔အထရွိၿပီး ယင္း၀ါဂြမ္းထည္မ်ားကို ေျမျပန္႔တြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ဗမာ၊ မြန္တို႔ထံရာင္းခ်ၾကသည္။

ဘာသာတရားႏွင္႔ ယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈအေပၚအေျခခံလ်က္ ကရင္မ်ားသည္ ကြဲျပားၾကျပန္သည္။ ကရင္တို႔၏မိရုိးဖလာယံုၾကည္မႈမွာ နတ္ သို႔မဟုတ္ နာမ္၀ိညာဥ္မ်ားပင္ျဖစ္သည္။ မိရုိးဖလာယံုၾကည္မႈကို ဦးေဆာင္ၾကသူမ်ားသည္ ေက်းရြာလူႀကီးသူမမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ဦးေဆာင္သူရြာသူႀကီးမ်ားသည္ မိရုိးဖလာပြဲက်င္းပရာအခမ္းအနားမ်ားကို စီစဥ္ဦးေဆာင္ၾကၿပီး ေက်းရြာရွိအမ်ဳိးသမီးႀကီးမ်ားမွာ ကြယ္လြန္သူဘိုးဘြားမ်ားအား ကန္ေတာ႔ျခငိး၊ ေရာဂါေ၀ဒနာစြဲကပ္သူမ်ားအား ကုသေပးျခင္း စသည္႔အလုပ္မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ရန္တာ၀န္ယူၾကသည္။ မြန္၊ ဗမာ၊ ရွမ္းတို႔၏လႊမ္းမိုးမႈေၾကာင္႔ ကရင္အေတာ္မ်ားမ်ားသည္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္မ်ားျဖစ္လာၾကသည္။ ဗုဒၶဘာသာႏွင္႔ မိရုိးဖလာယံုၾကည္မႈတို႔၏ ေရာေႏွာယွက္ႏြယ္မႈပင္ျဖစ္သည္။ ၁၉ရာစုတြင္ ခရစ္ယာန္သာသနာျပဳမ်ားေရာက္ရွိလာသာအခါ သူတို႔၏ယံုၾကည္မႈအစဥ္အလာသည္ ပို၍ရႈပ္ေထြးသြားသည္။ ထိုခရစ္ယာန္သာသနာျပဳမ်ားသည္ ၁၈၂၅ ခုႏွစ္ေလာက္တြင္ တနသၤာရီေဒသရွိ ကရင္မ်ားၾကားတြင္ သာသနာျပဴလုပ္ငန္းစတင္ခဲ႔ၾကသည္။ ခရစ္ယာန္သာသနာ၏လႊမ္းမိုးမႈေၾကာင္႔ လူမူေရး။ ဘာသာေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ားလည္း မ်ားစြာေပၚထြက္လာခဲ႔ၾကသည္။ ခရစ္ယာန္သာသနာျပဳမ်ားသည္ သာသနာ႔စာသင္ေက်ာင္းမ်ားကို ဖြင္႔လွစ္ခဲ႔ၾကသည္။ ကရင္စာမ်ားကိုလည္းတီထြင္ေရးသားျဖန္႔ေ၀လာၾကသည္။ ကရင္မ်ားကိုလည္း သာသနာအမႈေတာ္ေဆာင္မ်ား၊ေက်ာင္းဆရာမ်ား၊ ဆရာ၀န္မ်ား၊ အစိုးရ၀န္ထမ္းမ်ား ျဖစ္လာရန္ ေလ႔က်င္႔ပ်ဳိးေထာင္ေပးခဲ႔ၾကသည္။ ၁၉၃၁ ခုႏွစ္ သန္းေခါင္စာရင္းစစ္တန္းအရ ကရင္မ်ဳိးႏြယ္စုမ်ားတြင္ ဘာသာေရးယံုၾကည္မႈကြဲျပားျခားနားမူကို ေအာက္ပါအတိုင္း ေဖာ္ျပထားသည္ကိုေတြ႔ရသည္။ စေကာမွာ ၆၇% ဗုဒၶဘာသာ၊ ၂၅% ခရစ္ယာန္(ႏွစ္ျခင္း)၊ ၈% မိရုိးဖလာ၊ ပိုးမွာ ၉၃% ဗုဒၶဘာသာ၊ ပအို႔မွာ ၁၀၀% ဗုဒၶဘာသာ၊ ကယားမွာ အမ်ားပိုင္းမိရုိးဖလာ၊ အျခားေသာေတာင္ေပၚကရင္အနည္းစုသည္ ႏွစ္ျခင္း၊ ကက္သလစ္၊ အဂၤလီကန္မ်ားျဖစ္လာၾကသည္။

ေတာင္ပိုင္းကရင္မ်ားသည္ ရုိးရာအစဥ္အအလာအရ ေက်းရြာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကို က်င္႔သံုးခဲ႔ၾကသည္။ ေက်းရြာသူႀကီးသည္ ၾသဇာအာဏာရွိသူျဖစ္ၿပီး ရြာသူရြာသားမ်ားအား တရားမွ်တစြာ အုပ္ခ်ဳပ္သူျဖစ္သည္။ ရွမ္းတို႔လႊမ္းမိုးေသာ ေျမာက္ပိုင္းကရင္မ်ားတြင္ ထက္ေအာက္ဆင္႔ကဲအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကို က်င္႔သံုးၾကေသာ္လည္း ေဒသတစ္ခုႏွင္႔တစ္ခု မိမိတို႔ကြန္ဖယ္ဒေရးရွင္း( confederation)အသြင္ကို ကရင္နီတို႔ေဒသျဖစ္ေသာ ကနၲာရ၀တီ၊ ေဘာလခဲ၊ ၾကက္ဖိုးႀကီး၊ နမ္႔မယ္ခံုတို႔တြင္ေတြ႔ရသည္။

အေမရိကန္ႏွစ္ျခင္းသာသနာျပဳဆရာ Rev. Harry Ignatius Marshall သည္ ၁၉၂၂ ခုႏွစ္တြင္ The Karen စာအုပ္ကို ေရးသားထုတ္ေ၀ခဲ႔သည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ကရင္မ်ားတို႔၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈမ်ားအေၾကာင္းကို သူ၏စာအုပ္ထဲတြင္ အေသးစိပ္ေဖာ္ျပထားသည္။ ကရင္တို႔၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈႏွင္႔ပတ္သက္ေသာ ေရးသားေဖာ္ျပခ်က္မ်ားသည္ အျခားစာအုပ္မ်ားႏွင္႔ ႏႈိင္းယွဥ္လွ်င္ပိုမိုအေသးစိတ္္က်ကာ ပိုမိုျပည္႔စံုသည္ဆိုေသာ္လည္း အားလံုး ၿပီးျပည္႔စံုသည္ဟုမဆိုလိုပါ။ ကရင္တို႔၏၀တ္စားဆင္ယင္မႈႏွင္႔ပတ္သက္၍ေရးသားထားေသာ အခန္း၏နိဒါန္းမွာပင္ သူကဆိုထားသည္မွာ "ကရင္မ်ဳိးႏြယ္စုအားလံုး၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈကို အေသးစိတ္ေဖာ္ျပရပါလွ်င္ စေကာ႔တလန္ျပည္လုပ္ သကၠလပ္အ၀တ္စအမွ်င္မ်ားကို ထုတ္ယူေဖာ္ျပသကဲ႔သို႔ စာအုပ္တစ္အုပ္လံုးမွာ ထိုအေၾကာင္းအရာမ်ားႏွင္႔သာ ျပည္႔သြားေပလိမ္႔မည္ ဟုဆိုခဲ႔သည္" မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ Marshall ေဖာ္ျပခဲ႔ေသာ ကရင္တို႔၏၀တ္စားဆင္ယင္မႈမ်ားမွာ အျပည္႔စံုဆံုးေသာအခ်က္အလက္မ်ားဟု မွတ္တမ္းတင္ရေပမည္။

ကရင္ရုိးရာ၀တ္စံုမ်ားသည္ အမ်ားအားျဖင္႔ ဆင္တူၾကပါသည္။ ကရင္အမ်ား၀တ္ၾကသည္႔ ရုိးရာ၀တ္စံုမွာ ကရင္သင္တိုင္းပင္ျဖစ္သည္။ ထိုသင္တိုင္း၏အရွည္ႏွင္႔ အေရာင္အေသြးခ်ယ္သမူမွာမူ ေနရာေဒသအလိုက္ အလြန္ပင္ကြဲျပားၾကပါသည္။ သင္တိုင္းမ်ားကို အမ်ဳိးသားေရာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားပါ ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ထမီကိုလည္း ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ထမီတြင္လည္းအဆင္အမ်ဳိးမ်ဳိး ကြဲျပားၾကသည္။ ေရွးယခင္ကဆိုရင္ သြားလာမႈခက္ခဲေသာ အရပ္ေဒသတြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ကရင္အမ်ုိးသားမ်ားသည္ Loincloth ေခၚေဘာင္းဘီတိုမ်ားကိုသာ ၀တ္ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ၂၀ ရာစုအစပိုင္းေရာက္ေသာအခါ အမ်ဳိးမ်ဳိးေသာေဘာင္းဘီရွည္မ်ားကို ၀တ္ဆင္လာၾကသည္ကိုေတြ႔ရသည္။ Spearman (1880, II:228) ကေဘာင္းဘီရွည္၀တ္ျခင္းသည္ေျမာက္ပိုင္းေဒသတြင္ ေနထိုင္ၾကသူမ်ားတြင္ ပိုမိုေတြ႔ရၿပီး သင္တိုင္မ်ားကို ေတာင္ပိုင္းေဒသေန ကရင္မ်ားတြင္ပိုမို၀တ္ဆင္ၾကသည္ကိုေတြ႔ရေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ အျခား၀တ္စားဆင္ယင္မႈတစ္ခုမွာ အမ်ားစုသံုးစြဲၾကသည္႔ ကရင္လြယ္အိတ္မ်ားပင္ျဖစ္သည္။ အမ်ားပိုင္းမွာ အဆင္မပါ ေျပာင္ေခ်ာကရင္လြယ္အိတ္မ်ားျဖစ္သည္။ ကရင္အမ်ားစုသည္ ျခံဳေစာင္ကိုလည္းယက္လုပ္ၾကသည္။

Marshall (1922:37) သည္ ကရင္တို႔၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈ ျဖစ္ေပၚေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ၁၉၂၀ ခုႏွစ္မ်ား အစမွာကတည္းကပင္ မ်ားစြာေလ႔လာခဲ႔သည္။ သူ၏ေလ႔လာခ်က္အရ ျမန္မာႏုိင္ငံေအာက္ပိုင္း ျမစ္၀ကြ်န္းေပၚေဒသႏွင္႔ ေျမျပန္႔တြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ကရင္မ်ားသည္ ဗမာမ်ားကဲ႔သို႔၀တ္စားဆင္ယင္ၾကသည္။ ပြဲေတာ္အခ်ိန္မ်ားတြင္သာ ကရင္ရုိးယာ၀တ္စံုမ်ားကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ေျမာက္ပိုင္းႏွင္႔ အေရွ႔ပိုင္းေနကရင္မ်ားမွာ ရွမ္းအ၀တ္အစားမ်ားကို ၀တ္ဆင္ၾကတတ္သည္။ အမ်ုိးသမီးမ်ားမွာ အမ်ဳိးသားမ်ားထက္ ရုိးယာ၀တ္စံုမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ေက်းရြာတြင္ အမ်ိဳးသားမ်ားသည္ ဗမာအ၀တ္အစားမ်ားကို ၀တ္ဆင္ၾကေသာအခါသာလွ်င္ ကရင္အမ်ုိးသမီးႀကီးမ်ားသည္ မိမိတို႔၏အနက္ေရာင္သင္တိုင္းကို ဗမာအက်လံုခ်ည္ဖံုးကာ ၀တ္ဆင္ၾကသည္ဟု Marshall (1922:38) ကဆိုထားသည္။

လြန္ခဲ႔ေသာႏွစ္ကာလအတြင္း ကရင္ရုိးယာ၀တ္စံုအေၾကာင္းကို ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ေလ႔လာရန္မလြယ္ကူသျဖင္႔ ထိုင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ရွိ စေကာႏွင္႔ပိုးကရင္မ်ားထံမွ အခ်က္အလက္အခ်ဳိ႔ကို ေကာက္ယူႏုိင္ခဲ႔ပါသည္။ ပအို႔၊ ကယားႏွင္႔ ဘြဲမ်ားလည္း နယ္စပ္ေဒသတြင္ရွိၾကပါသည္။ သို႔ေသာ္ထိုင္းႏုိင္ငံရွိ ကရင္အေၾကာင္းေရးသားရာတြင္ ထိုသူတို႔အေၾကာင္းကို ထည္႔သြင္းေဖာ္ျပထားျခင္းမရွိေခ်။ ထိုင္းႏုိင္ငံေျမာက္ပိုင္းႏွင္႔ ျမန္မာႏုိင္ငံရွိေတာင္ေပၚေဒသတြင္ သာသနာျပဳမ်ားအျဖစ္ ႏွစ္မ်ားစြာေနထိုင္ခဲ႔ၾကေသာ Paul ႏွင္႔ Elaine တို႔ေရးသားေသာ Peoples of the Golden Triangle (1984:68-99) ပါအခန္းတစ္ခန္းႏွင္႔ E.M.Hinton (1974) ေရးသားခဲ႔ေသာ The Journal of the Siam ပါေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္ အေျခခံထားလ်က္ေဖာ္ျပလိုပါသည္။ စေကာႏွင္႔ ပိုးကရင္၀တ္စံုအေၾကာင္းကို ေရးသားထားေသာ Lewis တို႔စာတြင္ ''ကရင္" ဆိုေသာစကားသည္ "ရက္ကန္းယက္"သူမ်ားႏွင္႔ ထပ္တူေတြ႔ျမင္ႏုိင္သည္ဟုဆိုထားသည္။ လို႔ေၾကာင္႔ ကရင္တို႔ယက္ကန္းမွထြက္ေပၚလာေသာ ထုတ္ကုန္ပစၥည္း မ်ားသည္နာမည္ႀကီးလွပါသည္။ Hinton ၏သုေတသနလုပ္ငန္းမွာ ၁၉၆၈-၆၉ ခုႏွစ္အတြင္း ျမန္မာနယ္စပ္တစ္ေနရာရွိ ပိုးကရင္ရြာတစ္ရြာတြင္ ေတြ႔ျမင္ေလ႔လာခဲ႔သမွ်ကို တင္ျပထားျခင္းျဖစ္သည္။ ရွာေဖြေတြ႔ရွိခ်က္ႏွစ္ရပ္စလံုးမွာ မ်ားစြာပံုေဖာ္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ႏုိင္သည္။

စေကာ-ဘြဲကရင္(The Sgaw-Bghai Karen)
စေကာ-ဘြဲအုပ္စုကို တစ္ဖန္ ဘာသာစကားအရ စေကာ၊ ဘြဲ၊ ကယား၊ ပရဲ႕ စသည္ျဖင္႔ ခြဲႏုိင္ေသးသည္။ စေကာစကားသည္ စေကာႏွင္႔ ပကူးစကားႏွစ္မ်ဳိးစလံုး ပါ၀င္သည္။ ဘြဲစကားတြင္ ဘြဲ၊ ေဂဘား၊ ေဂခို၊ ပထါ၊ ပေဒါင္၊ ပါ၀င္သည္။ ပရဲ႔စကားတြင္ ပရဲ႔မ်ားသာပါ၀င္သည္။

စေကာ (Sgaw)
ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ စေကာကရင္ (၂) သန္း၀န္းက်င္ေနထိုင္ၾကၿပီး ထိုင္းႏုိင္ငံတြင္ သံုးသိန္းခန္႔ရွိသည္။ အမ်ားစုမွာ ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္းႏွင္႔ စစ္ေတာင္းျမစ္ၾကားရွိ ပဲခူးရုိးမတြင္လည္း ေနထိုင္ၾကသည္။ Spearman (1888,II:628) ကသူတို႔ကို ''ျငိမ္းခ်မ္းျခင္းကိုအျမတ္ႏုိးဆံုးေသာကရင္မ်ဳိးႏြယ္စု'' ဟူ၍ပင္တင္စားေခၚေ၀ၚခဲ႔သည္။ ပိုးကရင္တို႔ႏွင္႔ ရန္ဘက္ျဖစ္ခဲ႔ဖူးသည္ဟု ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ သူကဆက္လက္၍ "ျမိတ္ေဒသရွိပိုးကရင္မ်ားကို တစ္စိတ္တစ္ေဒသအားျဖင္႔ ေခ်မႈန္းခဲ႔သည္ကိုလည္ေကာင္း၊ အဂၤလိပ္တို႔ တနသၤာရီကိုသိမ္းပိုက္စဥ္က ပိုးကရင္တို႕ကို၀င္ေရာက္တိုက္ခိုက္ရာတြင္ ပါ၀င္ခဲ႔မႈမ်ားရွိေၾကာင္း" ကို ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။

Spearman (1888,II:628) က ကရင္ရုိးရာစတ္စံုအေေၾကာင္းေဖာ္ျပရာတြင္ "ကရင္ရုိးရာ၀တ္စံုသည္ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းတြင္ အနီေရာင္အစင္းေလးမ်ားျဖင္႔ ယက္က္ထားသည္"ဟုေဖာ္ျပသည္။ Marshall က ကရင္၀တ္စံုအေၾကာင္းပိုမိုစံုလင္စြာ ေဖာ္ျပထားသည္။ ေတာင္ေပၚေနသူမ်ားသည္ ပခံုးမွေျခသလံုးသားအထိက်ေသာသင္တိုင္းကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ ပဲခိုးရုိးမတြင္ စေကာမ်ားသည္အေပၚပိုင္းတြင္ အျဖဴေရာင္ရွိၿပီီး အနီေရာင္စင္းေၾကာင္းပါလ်က္ ေအာက္ေျခ၌လည္းအနီေရာင္ျဖင္႔ရက္ထားေသာသင္တိုင္းကို ၀တ္ၾကသည္။ အေရာင္ႏွစ္ခုၾကားတြင္ ဇာထိုးပန္းထိုးမ်ားရွိေသးသည္။ ေမာ္လၿမိဳင္၊ ဖာပြန္ေဒသမ်ားႏွင္႔ အေရွ႔ဘက္ပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ သင္တိုင္းကို အျဖဴေရာင္ အနီေရာင္အစင္းႏွစ္ေၾကာင္းကို ထက္ေအာက္ယွက္ႏြယ္ထားလ်က္ ယက္လုပ္ၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီးငယ္မ်ားသည္ ေျခက်င္း၀တ္အထိက်ေသာ ကရင္သင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ထားၾကသည္ဟုလည္း ေဖာ္ျပထားသည္။ အပ်ဳိေဖာ္၀င္လာေသာ အမ်ဳိးသမီးတိုင္းသည္ သင္တိုင္းႏွင္႔စကပ္မ်ားကို၀တ္ၾကသည္။ ဆက္လက္၍ Marshall (1922:28) က အခ်ဳိ႔ရြာမ်ားတြင္ ကရင္အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ အခ်ဳိ႔ရြာမ်ားတြင္ တစ္ဖန္ ကရင္အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အနက္ေရာင္သင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ၾကျပန္သည္။ ထိုသင္တိုင္းတြင္ လည္ပင္းႏွင္႔ လက္၀ေလာက္တြင္ အေရာင္မ်ားကြန္႔ထားသည္။ အခ်ဳိ႔ေဒသမ်ားတြင္ အိမ္ေထာင္မက်မီအထိ အပ်ဳိမ်ားသည္ေျခက်ဥ္း၀တ္အထိက်ေသာ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ထမီစကပ္ကိုအမ်ားပိုင္း ၀တ္ဆင္ၾကသည္။ အရြယ္ေရာက္သည္႔အခ်ိန္အထိ သင္တိုင္းတိုမ်ားကိုလည္း ၀တ္ဆင္ၾကသည္။

စေကာကရင္အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈပံုစံ၊ ဒီဇိုင္းႏွင္႔ ပတ္သက္၍လည္း Marshall (1922:38) က ထိုအစဥ္အလာသည္ စပါးႀကီးေျမြဒ႑ရီမွဆင္းသက္လာသည္ဟုဆိုသည္။ ဒ႑ရီအရ ေနာ္မူအိုင္ကို စပါးႀကီးေျမြျဖဴတစ္ေကာင္က ခိုးယူသြားခဲ႔ၿပီ တြင္းထဲတြင္၀ွက္ထားသည္။ ေျမြတြင္းထဲတြင္ ေရာက္ေနေသာေနာ္မူအိုင္ကို ေယာက်္ားျဖစ္သူကအသက္ေပး၍ ကယ္ယူခဲ႔သည္။ထိုသို႔ျဖင္႔ အမ်ဳိးသမီးမွာ လြတ္ေျမာက္သြားၿပီး ေျမပၚသို႔ျပန္တက္လာႏုိင္ေတာ႔သည္။

ထိုဒ႑ရီအေပၚအေျချပဳလ်က္ အမ်ဳိးမ်ဳိးအဓိိပၸာယ္ေဖာ္ခဲ႔ၾကသည္႔ အနက္တစ္ခုမွာ "စပါးႀကီးေျမြသည္ မိမိအေရခံြအတိုင္း အမ်ဳိးသမီးအားသင္တိုင္းကို ယက္ရန္ခိုင္းေစသကဲ႔သို႔ အမ်ဳိးသမီးဘက္မွလည္း စပါႀကီးေျမြပါးစပ္မွ လြတ္ေျမာက္ျခင္းအတြက္ ေက်းဇူးတုန္႔ျပန္ေသာအားျဖင္႔ စပါႀကီးအေရခံြအတိုင္း အ၀တ္ယက္လုပ္ျခင္းျဖစ္သည္။ " Gotegorg တြင္ ဖြင္႔လွစ္ျပထားေသာ Ethnographcam Museum ျပတိုက္တစ္ခုတြင္ စေကာကရင္လံုခ်ည္သံုးမ်ဳိးကို ေဖာ္ျပထားသည္ဟု Hansan (1960) က ဆိုခဲ႔ဖူးသည္။ ထိုသံုးမ်ဳိးမွာ (၁) ေတာက္ပေသာ အနီေရာင္ခ်ည္ထည္ လက္လက္ေပၚတြင္ အထည္ေအာက္အစိမ္းေရာင္ အစင္းေၾကာင္းမ်ားပါရွိသည္႔ လံူခ်ည္ (AC#35.39.715)၊ (၂) အထက္ပိုင္းတြင္ အနီေရာင္ခ်ည္ထည္ျဖင္႔ ယက္လုပ္ထားၿပီး ေအာက္ပိုင္းတြင္ အနီေရာင္လက္ေနေသာ ခ်ည္ထည္ျဖင္႔ ယက္လုပ္သည္႔လံုခ်ည္ (AC#35.39.801)၊ (၃) အနက္၊ အျဖဴေရာင္ႏွင္႔ အနီေရာင္ပါရွိေသာ အမ်ဳိးသား၀တ္လံုခ်ည္ (AC#35.39.710) ထိုျပတိုက္ထဲတြင္ ကရင္ေခါင္းေပါင္းကိုလည္း ေတြ႔ရသည္။ ကရင္ေခါင္းေပါင္းသည္ အျဖဴေရာင္ခ်ည္ထည္ေပၚတြင္ အ၀ါ၊ အစိမ္းေရာင္ ကန္႔လန္႔ျဖတ္ပါ၀င္ၿပီး အနီေရာင္မွာ အထက္ေအာက္အစင္းျဖစ္သည္။

ပကူး (Paku)
ေတာင္ငူအေရွ႔ေတာင္တန္းရွိ ကယားျပည္နယ္တြင္ ပကူးကရင္ (၅၀၀၀) ခန္႔ ေနထိုင္ၾကသည္။ Spearman (1888,II:471) က ေဖာ္ျပသည္မွာ ပကူးကရင္မ်ားသည္ ကရင္နီမ်ား၏ ရုတ္တရက္၀င္ေရာက္တိုက္ခိုက္ျခင္းကို အႀကီးအက်ယ္ခံခဲ႔ရသည္။ ပကူးကရင္ရြာမ်ားလည္း ပ်က္စီးခဲ႔ရသည္။ Spearman က ဤေၾကာင္းအရာမ်ားကို ေရးသားေသာအခ်ိန္တြင္ ပကူးကရင္ (၂၀၀၀) ခန္႔သည္ ခရစ္ယာန္ဘာသာသို႔ ကူးေျပာင္းလ်က္ရွိေနၿပီ္ဟု သိရသည္။ ပကူးကရင္မ်ား၏ အ၀တ္အစားႏွင္႔ပတ္သက္၍ Spearman (1888,II:167) က ေဖာ္ျပရာတြင္ "အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းတြင္ အစင္းမရွိ ၊ဇာထိုးပန္းထိုးပါေသာ က်ဥ္းေျမာင္းေသာေအာက္ေျခတြင္ အနားသပ္ကို ယက္ထားသည္ တစ္ရြာႏွင္႔္႔တစ္ရြာ ပံုစံမတူၾကေခ်။" Marshall(1922:35) ကလည္း အလားတူဆိုထားသည္မွာ "ပကူးအမ်ုိးသားမ်ားသည္ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းကို၀တ္ၾကသည္။ ထိုသင္တိုင္း၏ေအာက္ေျခတြင္ က်ဥ္းေျမာင္းေသာ အနီေရာင္အနားသပ္မ်ားရွိသည္။ ေက်းရြာတစ္ရြာႏွင္႔တစ္ရြာ သီးျခားအမွတ္အသားမ်ား ရွိသည္။"

ဘြဲ (Bwe)
ဘြဲကို ဘဂဲ (Bghai) ကရင္မ်ားဟုလည္းေခၚၾကသည္။ ဘြဲ (၁၆၀၀၀) ခန္႔သည္ ေတာင္ငူ၀န္းက်င္ရွိ ေတာင္တန္းမ်ားႏွင္႔ ကယားျပည္နယ္ အေနာက္ေတာင္ဘက္ ေက်းေဘာ္ႀကီးေဒသမ်ားတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ ထိုင္းႏိုင္ငံတြင္လည္း အနည္းစုေနထိုင္ၾကသည္။

၁၈၆၀ ခုႏွစ္မ်ားအတြင္း ေတာင္ငူခရုိင္တြင္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴးအျဖစ္ အမႈထမ္းေဆာင္ခဲ႔ေသာ A.R.McMahon ဆိုသူသည္ဘြဲတို႔၏ ၀တ္စံုႏွင္႔ပတ္သက္၍ ပထမဦးဆံုးေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ A.RMcMahon (1876:300-301) အဆိုအရ "ဘြဲတို႔သည္ စစ္ေတာင္းျမစ္ကမ္းတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ ေကခိုမ်ားကဲ႔သို႔ ၀တ္စံုမ်ားကို၀တ္ၾကသည္ သူတို႔အ၀တ္ေအာက္ေျခပိုင္းတြင္ အနီေရာင္အစင္းမ်ားယက္ထားသည္။ သူတို႔ႏွင္႔ေတာင္ဘက္ပိုင္းတြင္ ေနၾကသူမ်ားသည္ လက္မပါေသာ သင္တိုင္းမ်ားကို၀တ္ၾကသည္။" သူကဆက္လက္၍ ဆိုထားသည္မွာ "သာသနာျပဳမ်ားသည္ သူတို႔၏အ၀တ္ေပၚမူတည္၍ ေဘာင္းဘီရွည္၀တ္ ဘြဲ "(Pant Bhai) ႏွင္႔ သင္တိုင္း၀တ္ (Tunic Bghai) ဟူ၍ ခြဲျခားသိျမင္ၾကသည္။" တစ္ဖန္ Spearman (1888,I:167) က ခရစ္ယာန္သာသနာျပဳ ေဒါက္တာ Manson Mopgha ၏ေဖာ္ျပခ်က္ကိုအေျချပဳကာ မို႔ပါ Mopha တို႔၏ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈႏွင္႔ပတ္သက္၍ ေဖာ္ျပျပန္သည္မွာ "မို႔ပါတို႔သည္ ခရစ္ယာန္ညာသာသို႔ အဦးဆံုး၀င္လာေသာအဖြဲ႔ျဖစ္ပ့သည္။ သူတို႔သည္ သင္တိုင္း၀တ္ ဘြဲ (Tunic Bghai) အဖြဲ႔ျဖစ္သည္။ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းတြင္ အနီေရာင္အစင္းေၾကာင္းrမ်ားပါ၀င္သည္။"

Marshall (1922:35) ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ သာသနာျပဳခဲ႔စဥ္က ဘြဲတို႔သည္သင္တိုင္းမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကေၾကာင္း သူတို႔၏သင္တိုင္းမ်ားသည္ စေကာႏွင္႔ ပိုးတို႔၀တ္ေသာသင္တိုင္းမ်ားထက္ ပိုမိုတိုၿပီး တင္းၾကပ္စြာ၀တ္ဆင္ၾကေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ "ယခင္က ဘြဲတို႔သည္ ေဘာင္းဘီတိုမ်ားကို၀တ္ၾကေသာ္လည္း ယခုအခါ ေဘာင္းဘီရွည္မ်ားကို ၀တ္လာၾကသည္။" အုပ္စုတစ္စုႏွင္႔တစ္စု မတူညီျခားနားေၾကာင္းကိုလည္း သူကဆက္လက္ေဖာ္ျပထားသည္။ "ဘြဲတို႔သည္ အထက္ေအာက္ အစင္းလိုက္ပါေသာသင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ၾကသည္။ သူတို႔ထဲ တစ္ခ်ဳိ႔ျဖစ္ေသာ မို႔ပါတို႔သည္ အနီေရာင္ အစင္းပါအ၀တ္မ်ားကို၀တ္ၾကသည္။ ေဘာင္းဘီရွည္၀တ္ဘြဲ (Pant Bghai) တို႔မွာ သူတို႔သင္တိုင္းမ်ား၏ ေအာက္ေျခတြင္ အေရာင္ေတာက္ေသာ အစင္းမ်ားကိုေဖာထားၾကသည္။

Marshall (1922:38-39) က မို႔ပါတို႔၏ ၀တ္စံုမ်ားတြင္ အမည္းေရာင္ ေအာက္ခံေပၚတြင္ အ၀ါေရာင္၊ အစိမ္းေရာင္တို႔ကို ေရာယွက္ထားသည္ကို မိမိစာေရးသည္႔အခ်ိန္အထိ ေတြ႔ရေသးသည္။ သို႔ေသာ္ ေနာက္ပိုင္းတြင္ အမ်ဳိးသမီးငယ္မ်ားမွာ ထိုသို႔ယက္လုပ္၀တ္ဆင္ျခင္း မျပဳၾကေတာ႔ေပ။ ထိုသို႔အျခား ဘြဲအမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အမဲေရာင္ထမီ သို႔မဟုတ္ စကပ္မ်ားကိုသာ ၀တ္ဆင္လာၾကသည္။ ထိုစကပ္မ်ားတြင္ အနီေရာင္ကန္႔လန္႔စင္းေၾကာင္းမ်ားကိုႏွင္႔ အနီေရာင္အစင္းေၾကာင္းကို အလယ္တြင္ယက္ထားသည္။

Spearman (1888,II:114) သည္ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈအေၾကာင္းေျပာရာတြင္ အသုဘ အခမ္းအနားမ်ားႏွင္႔ဆက္စပ္လ်က္ ကြဲျပားျခားနားၾကပံု အေၾကာင္းမ်ားကိုေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ ေသလြန္သူမ်ားအတြက္ သတိရျပဳလုပ္က်င္းပေသာ ႏွစ္ပတ္လည္ပြဲေတာ္မ်ားအေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပရာတြင္ ေသလြန္သူတို႔အတြက္ ေအာက္ေမ႔ဖြယ္အခမ္းအနားကို ထိုသူေသလြန္ၿပီးသံုးႏွစ္အၾကာတြင္ ျပဳလုပ္ၾကသည္။ ၾသဂုတ္ သို႔မဟုတ္ စက္တင္ဘာလဆန္းတြင္ က်င္းပၾကသည္။ ၀ါးကိုင္းတစ္ေခ်ာင္းကို အိမ္ေထာင္႔တစ္ေနရာတြင္ ကန္႔လန္႔ျဖတ္တန္းထားလိုက္သည္။ ထို၀ါးတန္းေပၚသို႔ အ၀တ္သင္တိုင္းသစ္မ်ား၊ ပုတီးကံုးမ်ားကို...ခ်ိတ္ဆြဲထားၾကသည္။ ေသလြန္သူအားရည္စူးပူေဇာ္ျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုအခမ္းအနားကို ဦးေဆာင္သူဘုန္းေတာ္ႀကီးအားလည္း ဇာထိုးပန္းထိုးသင္တိုင္းကို ေပးလွဴၾကသည္။တစ္ခါတစ္ရံ ထိုသင္တိုင္းမ်ားသည္ ပိုးထည္မ်ားျဖင္႔ယက္လုပ္ထားသည္။ အမ်ားအားျဖင္႔ အနီေရာင္ပိုးထည္မ်ားျဖင္႔ ရက္လုပ္ထားၾကၿပီး သာမာန္သင္တိုင္းမ်ားထက္ ပိုရွည္သည္။ Spearman (1888,II:120)

ေဂဘား (Geba)
ေဂဘားမ်ားကို မယ္ပူ သို႔မဟုတ္ ကရင္ျဖဴဟုလည္းေခၚၾကသည္။ လူဦးေရအားျဖင္႔ (၄၀၀၀၀) ခန္႔ရွိၿပီး ကယားျပည္နယ္ ေျမာက္ဘက္ႏွင္႔ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း မိုးျဗဲေဒသတြင္ေတြ႔ရသည္။ သူတို႔အမ်ားပိုင္းသည္ ခရစ္ယာန္မ်ားျဖစ္ၾကသည္။

ေဂခို(Geku)
လူဦးေရအားျဖင္႔ (၁၀၀၀၀) ခန္႔ရွိေသာ ေဂခိုမ်ားသည္ ရမည္းသင္းႏွင္႔ ေတာင္ငူခရုိင္၊ မိုးျဗဲေဒသရွမ္းျပည္ေတာင္ပိုင္းတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ Spearmen (1888,II149) သည္ ၄င္းတို႔အား လူရုိင္းလုၾကမ္းအမ်ဳိးဟုေခၚထားသည္။ ႏွစ္ျခင္းခရစ္ယာန္သာသနာမ်ား၏လြမ္းမိုးမႈ အမ်ားဆံုးခံၾကရၿပီး ခရစ္ယာန္အမ်ားဆံုးျဖစ္လာၾကသူမ်ားျဖစ္သည္။ ၁၉ ရာစုေနာက္ပိုင္းတြင္ အဂၤလိပ္နစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္ ေရာက္လာၾကသည္။

McMahon (1876:306) ၄င္းတို႔ကို ေဂခိုဟုေခၚၾကသည္။ ေဂခိုအမ်ဳိးသားမ်ားသည္ လက္တိုအကၤ်ီမ်ားကို၀တ္ၾကသည္။ ထိုအကၤ်ီေအာက္ေျခတြင္ အနီေရာင္ဇာထိုးပန္းထိုးမ်ားရွိသည္။ ဘြဲတို႔၀တ္ဆင္သကဲ႔သို႔ျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားမွာ သာမာန္ကုတ္အကၤ်ီမ်ားကိုသာ၀တ္ဆင္ၾကၿပီး အနီေရာင္၊ အျဖဴေရာင္ အေပၚ၀တ္ရုံဂ်က္ကက္မ်ားျဖင္႔ ထပ္၀တ္ၾကသည္။ Spearman (1888,II:149) က ေဂခိုတို႔၏ အ၀တ္အစားႏွင္႔ပတ္သက္၍ ေဖာ္ျပရာတြင္ ပိုးထည္ေဘာင္းဘီရွည္မ်ားကို တစ္ခါတစ္ရံ ဇာထိုးပန္းထိုးျပဳလုပ္ထားသည္။ ေအာက္ေျခတြင္ အနီေရာင္လိုင္းမ်ားေဖာ္ထားသည္။ တက္လာေသာေန ၀န္းနီအသြင္ေဆာင္သည္။ ဘြဲတို႔သည္ ပိုးေကာင္မ်ားကိုေမြးျမဴၾကၿပီး ပိုးထည္မ်ားကို ကိုယ္တိုင္ထုတ္လုပ္ၾကသည္။ Marshall (1922:35) ကလည္း ေဂခိုအမ်ဳိးသားမ်ားသည္ တက္ေန၀န္းအသြင္ရွိေတာက္ပေသာ အစင္းေၾကာင္းပါ ဇာထိုးပန္းထိုးလုပ္သင္တိုင္းကို ၀တ္ဆင္ၾကသည္ဟုဆိုထားသည္။
လထ(Lahta)
ျမန္မာႏုိင္ငံရွိ ပိုး(Pho) အုပ္စုတြင ပအို႔ ္(Pao)ႏွင္႔ပိုး(Pwo) မ်ားပါ၀င္သည္။ ထိုင္းႏုိင္ငံတြင္အျခား စကားကြဲမ်ားစြာမ်ားစြာရွိသည္။ ပအို႔ႏွင္႔ ပိုးႏွစ္မ်ဳိးစလံုးသည္ ေတာင္ပိုင္းကရင္မ်ား ပါ၀င္ၾကသည္။

ပိုး (Pwo)
ပိုးမ်ားသည္ တစ္ခါတစ္ရံ ပို၊ မႏူ သို႔မဟုတ္ ကရင္ျဖဴမ်ားဟုေခၚၾကသည္။ ဧရာ၀တီျမစ္၀ကြန္းေပၚေဒသတြင္ ပိုးကရင္ ၁.၂ သန္းေက်ာ္ေနထိုင္ၾကသည္။ ယခင္ အထက္ျမန္မာႏုိင္ငံ လိြဳင္လံုေဒသေတာင္တန္းမ်ားတြင္လည္း အခ်ဳိ႔ေနထိုင္ၾကေသာေၾကာင္႔ သူတို႔ကို ဗမာမ်ားက တလိုင္းကရင္ဟုေခၚၾကသည္။

Scott and Hardiman (1900,I/II:554) တို႔က F.H Gilles ၏ေဖာ္ျပခ်က္ကို အေျဖျပဳလ်က္ လိြဳင္လံု၊ ေပါင္းေလာင္းေဒသရွိ မႏူေခၚကရင္ျဖဴမ်ားတို႔၏ ရုိးရာ၀တ္စံုမ်ားအေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ႔ၾကသည္။ သူတို႔သည္ သင္တိုင္းမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ သင္တိုင္းတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။ လက္တိုျဖစ္သည္။ ေပါင္းေလာင္းေဒသတြင္ ပိုးထည္မ်ားျဖင္႔ယက္ၾကသည္။ တစ္၀က္ျဖဴ တစ္၀က္နီသည္။ ျဖဴေသာအပိုင္းမွာ အေပၚပိုင္းျဖစ္သည္။ ထိုသင္တိုင္းေအာက္တြင္ စကပ္ သို႔မဟုတ္ အမ်ဳိးသမီးအတြင္းအကၤ်ီကိုလည္း ၀တ္ထားၾကသည္။ ေျခာက္လက္မအရွည္ သို႔မဟုတ္ ဒူးဆစ္အထိက်သည္။ ခ်ည္ထည္ျဖင္႔ျပဳလုပ္ထားၿပီး အေရာင္မွာ အမ်ားပိုင္း အနီေရာင္ အျပာနက္ေရာင္ျဖစ္သည္။ တဘက္ဟုေခၚေသာေခါင္းေပါင္းကို ေပါင္းထားသည္။ ေတာင္ရုိးမ်ားေပါင္းေသာေခါင္းေပါင္းႏွင္႔ အလြန္တူသည္။ သစ္ေစးျဖင္႔အေရာင္ဆိုးထားေသာ အ၀တ္ကိုလည္း လက္မပါေသာသင္တိုင္းေနရာတြင္ ထားၾကသည္။ ပြဲလမ္းသဘင္မ်ားတြင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ မိမိတို႔ သဘက္ဖူးေစာင္မ်ားကို ၾကက္ငွက္အေမြးအေတာင္ ေရာင္စံုမွန္စမ်ားဆင္ယင္လ်က္ ေခါင္းေပါင္းၾကသည္။

အမ်ဳိးသားမ်ားလည္း ခါးေလာက္ေရာက္သည္႔သင္တိုင္းမ်ားကို ၀တ္ၾကသည္။ ေဘာင္းဘီရွည္မ်ားလည္း၀တ္ၾကသည္။ ပေလာင္အမ်ဳိးသမီးမ်ားကဲ႔သို႔ ခါးတြင္ခ်ည္ေသာအရာမ်ားကို ပတ္ထားၾကသည္။ အနည္းစုသာ ထိုသို႔ျပဳလုပ္ၾကသည္။ ေခါင္းေပါင္းကိုခ်ည္ထည္ျဖင္႔ယက္လုပ္သည္။ နဖူးအုပ္လ်က္ ေခါင္းကိုပတ္ထားၾကသည္။

Hinton (1974:27) သည္ထိုင္းႏုိင္ငံရွိ ပိုးကရင္မ်ားအေၾကာင္းေရးသားရာတြင္ အိမ္ေထာင္သည္ႏွင္႔လူလြတ္အၾကား ကြဲျပားျခားနားေသာအမ်ဳိးသမီးအ၀တ္မ်ားအေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပထားသည္။ အိမ္ေထာင္မရွိေသာ အမ်ဳိးသမီးငယ္မ်ားသည္ အနီေရာင္အစင္းပါေသာ ဘေလာက္အကၤ်ီမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ သူေနထိုင္ေသာေနရာရွိ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ အ၀တ္အစားမ်ားႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေျပာရာတြင္ အေရာင္မ်ားမွာ ေတာက္ပသည္႔အနီေရာင္ အစိမ္းသို႔မဟုတ္ အနက္ေရာင္ကို ပိုမိုဦးစားေပးၾကသည္။ အဆင္အယင္မ်ားမွာ သူတို႔စိန္ႀကိဳက္ျပဳလုပ္ၾကသည္။

အျခားကရင္မ်ား (Other Karens)
အထက္ေဖာ္ျပပါအုပ္စုခြဲမ်ားတြင္မပါေသာ ကရင္မ်ဳိးႏြယ္စုေလးမ်ဳိးလည္း ေတြ႔ရေသးသည္။ ၄င္းတို႔မွာ မႏူးမေနာ၊ ေ၀ေ၀ၚ၊ ယင္းတလဲ ႏွင္႔ ဇာယိန္းျဖစ္သည္။

မႏူးမေနာ (Manumanaw)
ကယားျပည္နယ္ ၾကက္ဖိုးႀကီးအေနာက္တြင္ မနူးမေနာခရစ္ယာန္မ်ား ခန္႔မွန္းေခ် (၃၀၀၀) ခန္႔ေနထိုင္ၾကသည္။ သူတို႔အ၀တ္အစားမ်ားအေၾကာင္းကို မွတ္တမ္းတင္ထားျခင္းမေတြ႔ရေပ။

ေ၀ေ၀ၚ (Wewaw)
ေ၀ေ၀ၚအေၾကာင္းအက်ဥ္းမွ်ကို Spearman (1880,I:166) ၏မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ ေတြ႔ရသည္။ သူကေ၀ေ၀ၚမ်ားသည္ ယဥ္ေက်းမူအဆင္႔နိမ္႔ေသးသည္႔လူမ်ားဟု ယူဆသည္။ သူတို႔သည္ အ၀တ္အစားမ်ဳိးစံု၀တ္သူမ်ား ျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားမွာ ရက္ကန္းယက္ျခင္း မလုပ္ၾကေသာေၾကာင္႔ အသြင္သ႑န္ခြဲျခား၍မရေသာ အ၀တ္အစားမ်ားကို၀တဆင္္ၾကသည္။

ယင္းတလဲ (Yinale)
ကယားျပည္နယ္ ေဘာလခဲေဒသ ေတာင္ဘက္တြင္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ ယင္းတလဲကရင္အနည္းစု ေနထိုင္ၾကသည္။ သူတို႔အ၀တ္အစားမ်ားအေၾကာင္းကို မွတ္တမ္းတင္ထားျခင္း မေတြ႔ရေပ။

ဇာယိန္း(Zayein)
ဇာယိန္းကို စြမ္းေတာင္ သို႔မဟုတ္ ေခါင္းတိုကရင္မ်ားဟုလည္းေခၚၾကသည္။ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္းတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ အမ်ဳိးသားမ်ားသည္ နားအေပၚဘက္တြင္ ဆံပင္တစ္ခ်ဳိ႔သာခ်န္ထားၿပီး ေခါင္းတံုးရိတ္ၾကသည္ကိုအစြဲျပဳလ်က္ ေခါင္းတိုဟုေခၚၾကျခင္းျဖစ္သည္။ Scott and Hardiman (1900,I/II:539) က F.H Gilles အဆိုျဖစ္ေသာဇာယိန္းမ်ားသည္ ျမန္မာႏုိင္ငံေအာက္ပိုင္း က်ဳိကၡမီေဒသမွ ျမန္မာႏုိင္ငံအထက္ပိုင္း လိြဳင္ေလာင္ႏွင္႔ မိုင္ပိုင္ေဒသသို႔ေရြ႔သြားၾကသည္ကို ထပ္မံေဖာ္ျပထားသည္။ F.H Gilles က ဇာယိန္းတို႔၏၀တ္စားဆင္ယင္မႈႏွင္႔ ပတ္သက္၍ေရးသားသည္မွာ အမ်ဳိးသားမ်ားသည္ ၁၅ လက္မအရွည္ရွိေသာ ေဘာင္းဘီရွည္မ်ားကို၀တ္ၾကသည္။ ခါးတြင္ႀကိဳးးႏွင္႔ခ်ည္ထားသည္။ ကုတ္အကၤ်ီရွည္မွာလည္း ဒူးဆစ္အထိေရာက္သည္။ လည္ပင္းတြင္ခ်ည္ထားသည္ သို႔မဟုတ္ ဖြင္႔ဟထားသည္။ ေဘာင္းဘီရွည္ေရာ ကုတ္အကၤ်ီပါ အျဖဴေရာင္ျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားလည္း သင္တိုင္းတိုမ်ားကို၀တ္ၾကသည္။ အနက္ေရာင္အစင္းသည္ လည္ပင္းကိုပတ္လ်က္ ေက်ာဘက္ ရင္ဘက္ျခမ္းအတိုင္း ေအာက္သို႔သြယ္တန္းသည္။ လက္ေမာင္းစကိုလည္း ပတ္ထားသည္။ ေအာက္ဆံုးအနားသတ္မွာ သံုးလက္မခန္႔ အက်ယ္ထားသည္။ ထိုသင္တိုင္းမ်ဳိးသည္ ဒူးဆစ္ႏွင္႔ေပါင္ၾကားေလာက္တြင္ေရာက္သည္။ အခ်ဳိ႔ကို ခရုခြံမ်ားႏွင္႔ဆင္ယင္ထားသည္။ အတြင္းခံအျဖစ္ စကပ္မ်ားကို၀တ္သည္။ စကပ္မ်ားသည္ ဒူးဆစ္ေလာက္အထိမေရာက္ပါ။ အျဖဴေရာင္ေပၚတြင္ အနက္ေရာင္တင္သည္။ အနီေရာင္ႏွင္႔ အနက္ေရာင္ကိုလည္း အနားသတ္လိုင္းဆြဲထားသည္။ ပထမလိုင္းမွာ လက္မခန္႔က်ယ္၍ ဒုတ္ယလိုင္းမွာ လက္မ၀က္ခန္႔က်ယ္သည္။ တတိယလိုင္းမွာ သံုးလက္မခန္႔ရွိသည္။ အနက္ေရာင္ထိုးထားေသာခ်ည္ထည္ကို ဒူးဆစ္ေအာက္ေျခေထာက္တြင္ ပတ္ထားသည္။ အျပာ သို႔မဟုတ္ အနီေရာင္အ၀တ္စကို ေျခသလံုးတြင္ပတ္ထားသည္။ ေၾကးကြင္းမ်ားကိုလည္း ေျခေထာက္ႏွစ္ဖက္ရွိ ေျခက်င္း၀တ္တြင္ ေလးလက္မခန္႔အထိ ၀တ္ထားသည္။ ေခါင္းကိုလည္း လိပ္ခံုးပံုမို႔ေမာက္ေအာင္ၿဖီးထားသည္။ မို႔ေမာက္ေနေသာဆံပင္ေပၚေအာင္ ေခါင္းေပါင္းလည္းေပါင္းထားသည္။ ေခါင္းေပါင္းကို အမ်ဳိးမ်ဳိးတန္ဆာဆင္ထားသည္။ အျဖဴစႏွင္႔ အနီစရွစ္မ်ဳိးပါရွိသည္။ (၂၀) လက္မရွည္လ်ားၿပီး (၆) လက္မက်ယ္သည္။

Lowis (1919:45) ဇာယိန္းတို႔၏ အ၀တ္အစားတို႔ႏွင္႔ပတ္သက္၍ အတိုခ်ဳပ္ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။ သင္တိုင္းႏွင္႔ေျခက်င္း၀တ္ေၾကးကြင္းမ်ားမွာ မ်ဳိးႏြယ္စုတိုင္းရွိ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ သာမာန္အ၀တ္အစားမ်ားျဖစ္သည္။ ေဘာင္းဘီတိုမွာ အမ်ဳိးသားမ်ားအတြက္ ၀တ္ဆင္ေသာအ၀တ္ျဖစ္သည္။ အခ်ဳိ႔ေနရာမ်ားတြင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ ဆံပင္ပံုစံမ်ားမွာ ထူးဆန္းသည္။ Goteborg Ethnographical Museum တြင္ ဇာယိန္းတို႔၏ အ၀တ္အထည္သံုးမ်ဳိးကို ခင္းက်င္းျပသထားသည္။ ပထမတစ္မ်ဳိးမွာ အမ်ုိးသမီး၀တ္လက္တို ဘေလာက္အကၤ်ီ၊ ေဆးဆိုးထားျခင္းမရွိ၊ အျဖဴေရာင္တန္ဆာဆင္ထားျခင္းမရွိ။ (AC#35.39.740)၊ ဒုတိယတစ္မ်ဳိးမွာ အမ်ဳိးသား၀တ္အကၤ်ီ လက္ပါဂ်က္ကက္ျဖစ္သည္။ (AC#35.39.738) တတိယတစ္မ်ဳိးမွာ အမ်ဳိးသား၀တ္ေဘာင္းဘီတို ေဆးမဆိုးထားေသာခ်ည္ထည္၊ အျဖဴေရာင္၊ အညိဳေရာင္ အစင္းမ်ားရွိသည္။ (AC#35.39.739) ၄င္းအားလံုးကို "၀ါသာ" (Watha) တြင္စုေဆာင္းခဲ႔သည္။ အမ်ဳိးသားအကၤ်ီပံုမ်ားကိုလည္း ေတြ႔ရသည္။ ဓါတ္ပံုရုိက္ကူးထားျခင္းမေတြ႔ရ။

Scott and Hardiman (1900,I/II:544) တို႔ကလည္း စင္းစင္း (Sin Sin) ဟုေခၚေသာ ကရင္မ်ဳိးႏြယ္စုအေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပထားသည္။ ဇာယိန္းႏွင္႔တစ္မ်ဳိးတည္းျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ေတာင္သူႏွင္႔ရွမ္းရြာမ်ားတြင္ အတူယွဥ္တြဲေနထိုင္ၾကသည္။ သူတို႔ဘာသာစကားကို ထိန္းသိမ္းၾကရန္ လိုအပ္လာသည္။ အေၾကာင္းမွာေတာင္သူတို႔၏ လြမ္းမိုးမႈကို မ်ားစြာခံေနရသည္။ Scott and Hardiman (1900,I/II:545) တို႔အဆိုအရ အမ်ဳိးသားမ်ားသည္ ေတာင္သူ ဓႏုမ်ားကဲ႔သို႔ ၀တ္စားဆင္ယင္လာၾကေသာ္လည္း အမ်ဳိးသမီးမ်ားမွာ မိမိတို႔ကိုယ္ပိုင္ရုိးရာ၀တ္စံုမ်ားကို ၀တ္ေၾကေသးသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ဒူးဆစ္အထိေရာက္ေသာ သင္တိုင္းမ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသည္။ အျဖဴေရာင္သင္တိုင္းျဖစ္သည္။ အျပာေရာင္လိိုင္းကိုလည္း လည္ပင္းပတ္လည္ နံေဘးပတ္လည္ ရင္ဘတ္ေက်ာဘက္ထက္ေအာက္ ေဖာ္ထားသည္။ အကၤ်ီလက္မ်ားမွာ အျပာ အနီႀကိဳးမ်ားျဖင္႔ ေဖာ္ထားျပန္သည္။ အနက္ေရာင္ဆိုးထားေသာခ်ည္ကိုလည္း ခါးတြင္ပတ္ထားသည္။ အတြင္းဂါ၀န္ကိုမ၀တ္ၾက။ ေတာင္သူအမ်ုိးသမီးမ်ားကဲ႔သို႔ ေခါင္းေပါင္းၾကသည္။ ဆံပင္ပံုမွာလည္း အတူတူပင္ျဖစ္သည္။

အျခားေသာကရင္မ်ား၏ အမည္မ်ားကို အျခားမွတ္တမ္းစာေပမ်ားတြင္ ေတြ႔ရေသးသည္။ ၄င္းတို႔သည္ အထက္ေဖာ္ျပပါ ကရင္အုပ္စုခြဲမ်ားတြင္ အခ်ဳိ႔ပါ၀င္ၾကၿပီး အခ်ဳိ႔မွာလည္း အျခားအုပ္စုခြဲမ်ား၌ ပါ၀င္ၾကသည္။
(Michale C.Howard ၏ Texitles of the Hill Tribes of Burma မွ "The Karen" ကိုျပန္ဆိုျခင္းျဖစ္သည္။